新蒙文正字法

金仕并

按：本文译自维基百科（原文链接出处），有些地方按我自己的理解加了注释。译文中不可避免存在错误，如有朋友能指正，我将不胜荣幸。

Монгол хэлний дүрэм　蒙古文规则
Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас　来自维基百科，自由的百科全书

  1983 оны Ц. Дамдинсүрэн, Б. Осор нарын “Монгол үсгийн дүрмийн толь” хэмээх бүтээл дэх 64 дүрэм.
　　1983年Ц. 达木丁苏伦、Б. 奥苏尔合著的《蒙古文正字法词典》一书中列出64条规则。

Агуулга　内容
1　Монгол үсгийн тухай　蒙古文字母相关（规则1－14）
2　Балархай эгшгийн дүрэм　模糊元音规则（规则15－27）
3　Гээгдэх эгшгийн дүрэм　脱落元音规则（规则28－30）
4　Хатуу, зөөлний тэмдгийн дүрэм　硬、软音符号规则（规则31－34）
5　Утгат хэсгийг зөв бичих дүрэм　有义词段的正确书写规则（规则35－44）
6　Үеийн тухай, үг шилжүүлэх дүрэм　音节的相关规则和单词移行规则（规则45－49）
7　Сул үг, дагавар үгийг зөв бичих дүрэм　虚词、后置词的正确书写规则（规则50）
8　Монгол бичигт хэрэглэх цэг, цэглэлийн дүрэм　蒙古文标点符号规则（规则51－64）


Монгол үсгийн тухай　蒙古文字母相关

Дүрэм 1　规则1
  Цагаан толгой
　　字母表

А а	Б б	В в	Г г	Д д
Е е	Ё ё	Ж ж	З з	И и
Й й	К к	Л л	М м	Н н
О о	Ө ө	П п	Р р	С с
Т т	У у	Ү ү	Ф ф	Х х
Ц ц	Ч ч	Ш ш	Щ щ	Ъ ъ
Ы ы	Ь ь	Э э	Ю ю	Я я

Дүрэм 2　规则2
  Монгол бичиг 35 үсэгтэй. Эдгээр үсгийг эгшиг, гийгүүлэгч, тэмдэг гэж гурав хуваана.
　　蒙古文有35个字母。这些字母分为元音字母、辅音字母和符号三类。
注释：新蒙文虽然是比较科学的拼音文字，但也没有做到字母和音位的一一对应。因此，喀尔喀方言的元音音位、辅音音位和新蒙文的元音字母、辅音字母并不是等同概念。但是在蒙古语语音学中，“元音”（эгшиг）这个术语习惯上既可以指元音音位，又可以指元音字母；“辅音”亦然。本文根据实际情况，将эгшиг一词分别译为“元音”和“元音字母”，“元音字母”在复合术语中才省作“元音”（如所谓的“辅助元音”，实际上是“辅助元音字母”）。Гийгүүлэгч一词的译法类似。
  Уушигнаас гарсан хий амны хөндийгөөр саадгүй чөлөөтэйгөөр гарч хэлэгдэх авиаг эгшиг авиа гэнэ.
　　发音时从肺中呼出的气流在口腔无阻、自由地经过的音叫做元音。
  Уушигнаас гарсан хий амны хөндийгөөр гарахдаа ямар нэг саад хашилт тохиолдож хэлэгдэх авиаг гийгүүлэгч авиа гэнэ.
　　发音时从肺中呼出的气流在经过口腔时遇到任意一处阻碍的音叫做辅音。
  Цагаан толгойн үсгийн а, э, и, о, у, ө, ү, я, е, ё, ю, й, ы энэ арван гурав нь эгшиг; б, в, г, д, ж, з, к, л, м, н, п, р, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ энэ хорь нь гийгүүлэгч; ъ, ь хоёр нь дуудлагагүй тул эгшиг ч биш, гийгүүлэгч ч биш зүгээр тэмдэг үсэг болно.
　　在字母表中，а, э, и, о, у, ө, ү, я, е, ё, ю, й, ы这十三个字母是元音字母；б, в, г, д, ж, з, к, л, м, н, п, р, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ这二十个字母是辅音字母；ъ, ь这两个字母不发音，所以既不是元音字母，也不是辅音字母，不妨称其为符号字母。

Дүрэм 3　规则3
  Эгшиг үсэг 13 боловч монгол хэлний эгшиг авиа 7 юм. Энэ долоон авиаг тэмдэглэх а, э, и, о, у, ө, ү үсгийг үндсэн эгшиг гэнэ. Нөгөө я, е, ё, ю, й, ы зургааг туслах эгшиг гэнэ.
　　元音字母虽然有13个，但是蒙古语只有7个元音。表示这7个元音的字母а, э, и, о, у, ө, ү叫做基本元音。其他6个字母я, е, ё, ю, й, ы叫做辅助元音。

Дүрэм 4　规则4
  Монгол үгийн эхний үеийн эгшиг дандаа тодорхой хэлэгдэх тул түүнийг өргөлтөт эгшиг гэдэг.
　　蒙古语词开头音节的元音总是清晰地发音，所以叫做清晰元音。
  Үгийн нэгдүгээр үеэс хойш орох богино эгшгүүд цөм тодорхойгүй хэлэгдэх тул түүнийг балархай эгшиг гэнэ. Жишээлбэл: Гэрэл, мандах гэдэг хоёр үгийн эхний эгшгүүд өргөлттэй ба сүүлийн эгшгүүд балархай юм.
　　词的第一个音节之后出现的短元音的发音都不清晰，所以叫做模糊元音。例如гэрэл, мандах这两个词的开头音节中的元音是清晰元音，结尾音节中的元音则是模糊元音。

Дүрэм 5　规则5
  Сунгаж удаанаар хэлэх эгшгийг урт эгшиг гэнэ. Урт эгшгийг дөрвөн аргаар тэмдэглэнэ.
　　发音时拖长、持久的元音叫做长元音。长元音有四种表示方法：
  Үндсэн эгшгийг давхарлаж аа, ээ, оо, уу, өө, үү гэж тэмдэглэнэ.
　　用基本元音重叠而得的аа, ээ, оо, уу, өө, үү来表示；
  Я, е, ё, ю эгшгийн дараа үндсэн эгшгийн нэгийг давхарлаж яа, яу, еэ, еү, еө, ёо, ёу, юу, юү гэж тэмдэглэнэ.
　　用在元音字母я, е, ё, ю之后重叠一个基本元音而得的яа, яу, еэ, еү, еө, ёо, ёу, юу, юү来表示；
  Зөөлөрсөн гийгүүлэгчийн дараах урт эгшгийг бичихдээ зөөлний тэмдгийг и болгож үндсэн эгшиг нэгийг нэмж иа, ио, иу гэж тэмдэглэнэ. Үндсэн эгшиг гурвыг давхарлаж бичихгүй.
　　在书写软化辅音之后的长元音时，用把软音符号改为и、再添加一个基本元音的иа, ио, иу来表示，而不是把三个基本元音相叠书写；
  И эгшгийг уртаар бичихдээ эр үгийн ы, эм үгийн ий гэж ялгаж тэмдэглэнэ. Эр үгийн ы эгшиг дан үсгээр тэмдэглэсэн богино эгшгийн хэлбэртэй боловч урт и эгшиг юм. Эм үгийн ий хос эгшгийн хэлбэртэй боловч урт эгшиг юм. Жишээлбэл: Ардын, ордны, өвлийн, дэрсний гэх мэт.
　　在书写元音и的长音时，阳性词用ы、阴性词用ий分别表示。阳性词中的元音ы尽管用单个字母表示，形式上像短元音，但实际上是元音и的长音。阴性词中的ий尽管在形式上像双元音，实际上也是长元音。例如：ардын, ордны, өвлийн, дэрсний等等。

Дүрэм 6　规则6
  Нэг үе болж хавсран орсон хоёр өөр эгшгийг хос эгшиг гэнэ. Жишээлбэл: Аймаг, ойр, үнэтэй, үйлдвэр, туйл, яйрах, ёйлгор, гуанз, аугаа гэх мэт. Монгол хэлний хос эгшгийг ай, эй, ой, уй, үй, яй, ёй, юй, хааяа уа, ау гэж тэмдэглэнэ. Монгол хэлэнд “өй” гэсэн хос эгшиг хэрэглэхгүй.
　　合并构成一个音节的两个不同的元音叫做双元音。例如：аймаг, ойр, үнэтэй, үйлдвэр, туйл, яйрах, ёйлгор, гуанз, аугаа等等。蒙古语中的双元音用ай, эй, ой, уй, үй, яй, ёй, юй及уа, ау（偶尔）表示。在蒙古语中不存在“өй”这样的双元音。

Дүрэм 7　规则7
  Арван гурван эгшгээс:
　　在十三个元音字母里面：
  Хэлний угт бүтэх а, о, у, я, ё, ю (у), ы долоог эр эгшиг гэнэ.
　　由舌根发音的а, о, у, я, ё, ю (у), ы七个元音字母叫阳性元音。
  Хэлний дунд бүтэх э, ө, ү, е, ю (ү) тавыг эм эгшиг гэнэ.
　　由舌中发音的э, ө, ү, е, ю (ү)五个元音字母叫阴性元音。
  Хэлний үзүүрт бүтэх и, й хоёрыг саармаг эгшиг гэнэ. Эр эгшиг орж бүтсэн үгийг эр үг гэнэ. Эм эгшиг орж бүтсэн үгийг эм үг гэнэ.
　　由舌尖发出的и, й两个元音字母叫中性元音。由阳性元音构成的词叫阳性词。由阴性元音构成的词叫阴性词。
  Саармаг эгшгээр бүтсэн үгэнд залгавар залгахад эм эгшиг гардаг учир саармаг эгшгээр бүтсэн үгийг эм үгэнд тооцно. Жишээлбэл: ишиг-ишгээр, жил-жилүүд, чийг-чийгтэй гэх мэт.
　　由中性元音构成的词在添加接续成分时，总是出现阴性元音，所以由中性元音构成的词也算作阴性词。例如：ишиг-ишгээр, жил-жилүүд, чийг-чийгтэй等等。

Дүрэм 8　规则8
  Үгийн эхний эгшиг, мөнхүү үгийн дараах эгшгийг ялган тогтоох ёсыг эгшиг зохицох ёс гэнэ. Эгшиг хэлний ба уруулын талаар зохицно. Монгол хэлний нэг үгэнд эр, эм эгшиг хамтран орохгүй. Эр эгшиг эр эгшигтэйгээ, эм эгшиг эм эгшигтэйгээ зохицож орно. Саармаг эгшиг эр, эм ямар ч эгшигтэй зохицон орно. Энэ бол эгшиг хэлний талаар зохицох ёс юм.
　　词首的元音区别地决定同一词后面的元音的规律叫做元音和谐律。元音在舌和唇两方面相互和谐。蒙古语单词中的阳性和阴性元音不能一同出现。阳性元音要和阳性元音相和谐，阴性元音要和阴性元音相和谐。中性元音和阳性、阴性元音都可和谐。这就是元音在舌的方面相互和谐的规律。
  Гажилт:
　　例外：
  Хоёр үгнээс бүтсэн нэг үгэнд эр, эм эгшиг орж болно. Жишээлбэл: горьгүй, болохгүй, Батгэрэл гэх мэт.
　　由两个词构成的单词中阳性、阴性元音可同时出现。例如：горьгүй, болохгүй, Батгэрэл等等。
  Хааяа үгийн эцсийн урт эгшиг энэ дүрмийг зөрчинө. Жишээлбэл: байжээ, болжээ, гарчээ гэх мэт.
　　偶尔也有词末的长元音违反这一规则的情况。例如：байжээ, болжээ, гарчээ等等。

Дүрэм 9　规则9
  Эгшиг уруулын талаар зохицохдоо:
　　元音在唇的方面和谐时：
  Үгийн эхний үед а, у байвал хойшид а дагана. Жишээлбэл: авдартай, уламжлахад, хамгаалахаараа, уулзвар гэх мэт.
　　词首音节若有а, у，后面跟着的将是а. 例如：авдартай, уламжлахад, хамгаалахаараа, уулзвар等等；
  Үгийн эхний үед э, ү, и байвал хойшид э дагана. Жишээлбэл: эрдэм, үзэгдэхэд, жинхэнэ гэх мэт.
　　词首音节若有э, ү, и，后面跟着的将是э. 例如：эрдэм, үзэгдэхэд, жинхэнэ等等；
  Үгийн эхний үед о байвал хойшид о дагана. Жишээлбэл: онгоцоор, оролцоход гэх мэт.
　　词首音节若有о，后面跟着的将是о. 例如：онгоцоор, оролцоход等等；
  Үгийн эхний үед ө байвал хойшид ө дагана. Жишээлбэл: мөнгө, өргөдөл, өндөглөхөд гэх мэт.
　　词首音节若有ө，后面跟着的将是ө. 例如：мөнгө, өргөдөл, өндөглөхөд等等。
  Энэ зохицолд урт, хос, туслах эгшиг хамаарна. Жишээлбэл: Ёндон, олъё, уралдаантайгаар, үзье, үдэшлэгтэй, инээдэм, уяатай гэх мэт.
　　长元音、双元音、辅助元音也适用这一和谐律。例如：Ёндон, олъё, уралдаантайгаар, үзье, үдэшлэгтэй, инээдэм, уяатай等等。
  Энэ дүрмийг хүснэгтээр үзүүлбэл:
　　如果把这一规则用表格表示的话：

Үгийн эхний үед ийм эгшиг байвал 词首音节若有此元音字母		Хойшид тохиолдох эгшиг нь 后面则出现此元音字母
а, у	→	а
э, ү, и	→	э
О	→	о
ө	→	ө

  Гажилт:
　　例外：
  Уу, үү, юу, юү, яу, ёу, еү, иу эгшгүүд эгшиг зохицох ёсыг зөрчиж орох бөгөөд хойшид дагах эгшгийг өөрийн зохицолд авна. Жишээлбэл: орчуулагч, өрнүүлсэн, оёулахдаа, үеүдэд, хориулан гэх мэт.
　　Уу, үү, юу, юү, яу, ёу, еү, иу这几个元音出现时可以违反这一和谐律，而且其后跟随的元音要和它们自己相和谐。例如：орчуулагч, өрнүүлсэн, оёулахдаа, үеүдэд, хориулан等等。
  И, ий, ы, эй эгшгүүд эгшиг зохицох ёсыг зөрчиж орох боловч хойшид дагах эгшиг нь өмнөх эгшгийн зохицолд хамаарагдана. Жишээлбэл: ажиллах, хөгжилдөнө, онийсон, нөхөдтэйгөө, өвстэйхөн, доёийсон гэх мэт.
　　И, ий, ы, эй这几个元音出现时也违反这一和谐律，但是其后的元音仍要和它们前面的元音相和谐。例如：ажиллах, хөгжилдөнө, онийсон, нөхөдтэйгөө, өвстэйхөн, доёийсон等等。

Дүрэм 10　规则10
  Ы, ий хоёрыг ялгаж бичих дүрэм:
　　Ы, ий二者分立书写的规则：
  Урт ы үсгийг эр үгэнд бичнэ. Эм үгэнд ердөө бичихгүй. Жишээлбэл: ардын, нарны, хотыг, уулыг гэх мэт.
　　在阳性词中书写表长音的字母ы. 它总是不写在阴性词中。例如：ардын, нарны, хотыг, уулыг等等。
  Эм үгэнд ий үсгийг бичнэ. Жишээлбэл: хүний, эрдмийг, өвлийн, шүлгийг гэх мэт.
　　在阴性词中书写ий. 例如：хүний, эрдмийг, өвлийн, шүлгийг等等。
  Ий үсгийг эр үгэнд хааяа бичнэ. Үүнд: ж, ч, ш, ь, и хэлний г үсгээр төгссөн эр үгэнд бичнэ. Жишээлбэл: туужийг, ачийн, багшийн, айргийг, ааргийн, харь-харийн, анги-ангийн гэх мэт.
　　Ий偶尔也写在阳性词中。这包括写在以ж, ч, ш, ь, и和舌音г几个字母结尾的阳性词中的情况。例如：туужийг, ачийн, багшийн, айргийг, ааргийн, харь-харийн, анги-ангийн等等。

Дүрэм 11　规则11
  Я, е, ё, ю дөрөв бол уг нь гийгүүлэгч эгшиг хоёр авиагаар бүтсэн бүхэл үеийг тэмдэглэх үсэг юм. Үүнийг хавсарсан үсгээр жишээ болгон үзүүлье. (Гийгүүлэгч үсгийг i үсгээр тэмдэглэв.)
　　从根本上来说，я, е, ё, ю四个字母表示的是一个辅音和一个元音共同构成的整个音节。如用两个字母则可将其表示如下（以字母i表示其中的辅音）：
  я-iа
  е-iэ, iө
  ё-iо
  ю-iу, iү
Энэ дөрвөн үсгийг я-гийн төрлийн үсгүүд гэнэ.
这四个字母叫做я族字母。

Дүрэм 12　规则12
  Эр үгийн эхний үед богино и үсгийг бичихгүй, дандаа я-гийн төрлийн үсгийг бичнэ. Жишээлбэл: мянга, пял, янзага, ёс, хялгана гэх мэт.
　　阳性元音的开头音节永不出现表短音的字母и，总是写成я族字母。例如：мянга, пял, янзага, ёс, хялгана等等。

Дүрэм 13　规则13
  Юу, яу, ёу, еү эгшгийг ялгаж бичих нь:
　　Юу, яу, ёу, еү四组元音字母的分立书写：
  Үгэнд юу мэтээр хэлэгдэх урт эгшгийг юу, яу, ёу, еү дөрвөн янзаар бичнэ.
　　在词中发音如同юу的长元音，要分别写成юу, яу, ёу, еү四种形式。
  Үгийн үндэс нь я, е, ё үсгээр төгссөн бол түүнийг солихгүй зөвхөн у, ү эгшиг нэмнэ. Жишээлбэл: хоёр-хоёул, хая-хаяул, оё-оёул, үе-үеүд, бие-биеүд гэх мэт.
　　若词干以字母я, е, ё结尾，这个字母不更换，只在后面添加元音字母у, ү. 例如：хоёр-хоёул, хая-хаяул, оё-оёул, үе-үеүд, бие-биеүд等等。
  Үгийн үндэс нь я, е, ё үсгээр төгссөн биш бөгөөд ю хэлэгдвэл тэр ю үсгийг бичнэ. Жишээлбэл: аюул, Аюуш, оюун, гиюүрэх гэх мэт.
　　若词干不是以字母я, е, ё结尾，而是以ю结尾，则要把这个字母ю写上。例如：аюул, Аюуш, оюун, гиюүрэх等等。

Дүрэм 14　规则14
  Я-гийн төрлийн эгшиг өмнөх эгшигтэйгээ нийлж урт эгшиг буюу хос эгшиг болдоггүй, тусгай үе хэвээр байна. Жишээлбэл: байя, хөөе, ная, оё, бие гэх мэт.
　　Я族元音与前面的元音字母相连时，并不变成长元音或双元音，而仍旧是犭虫立的音节。例如：байя, хөөе, ная, оё, бие等等。
  Я-гийн төрлийн эгшиг арын эгшигтэй нийлж урт ба хос эгшгийг бүтээнэ. Жишээлбэл: яарах, үеэс, аюул, оёод, оюутан, оёулах, хаяулах, саяын, гоёыг, биеийг гэх мэт.
　　Я族元音与后面的元音字母相连时则构成长元音或双元音。例如：яарах, үеэс, аюул, оёод, оюутан, оёулах, хаяулах, саяын, гоёыг, биеийг等等。


Балархай эгшгийн дүрэм　模糊元音规则

Дүрэм 15　规则15
  Монгол хэлэнд үгийн нэгдүгээр үеэс хойш орсон богино эгшгүүд цөм тодгүй балархай хэлэгдэнэ. Балархай эгшгийг олж бичихэд амаргүй боловч гийгүүлэгч үсгүүдийг хянаж үзвэл зарим гийгүүлэгч үсгүүд заавал эгшиг дагуулж үе бүтээдэг байхад зарим гийгүүлэгч үсгүүд заавал эгшиг дагуулж явдаг биш байна. Энэ байдлаас үндэслэн балархай эгшгийн дүрмийг тогтоохын тулд гийгүүлэгч үсгийг эгшигт гийгүүлэгч, заримдаг гийгүүлэгч, онцгой гийгүүлэгч гэж гурав хуваана.
　　蒙古语单词第一个音节以后出现的短元音都发得模糊而不清晰。模糊元音的书写是一个难点，不过如果审视一下辅音字母的话，会发现有的辅音字母一定要伴随元音构成音节，有的辅音字母则并不总是伴随元音。根据这种情况，为了确定模糊元音规则，先把辅音字母分成带元音的辅音、残缺辅音和特殊辅音三类。

Дүрэм 16　规则16
  Эгшигт гийгүүлэгч: М, н, г, л, б, в, р энэ долоон гийгүүлэгч үсэг үгэнд орохдоо өмнөө буюу хойноо аль тод хэлэгдэх талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Үүнийг эгшигт гийгүүлэгч гэнэ. Жишээлбэл: газар, тохом, цацрал, модон, хөдөлмөр, гарав, үзэл, тасархай гэх мэт. Үүнийг цээжлэхдээ “Монгол баавар” гэнэ.
　　带元音的辅音：М, н, г, л, б, в, р这七个辅音字母在词中出现时，前面或后面任一面只要发音明显，就总要写有元音字母。它们被叫做带元音的辅音。例如：газар, тохом, цацрал, модон, хөдөлмөр, гарав, үзэл, тасархай等等。可以用“Монгол баавар”一语记住这一规则。
  Гажилт:
　　例外：
  Хэлний угийн н-ийн дараа заахын тийн ялгалын г нөхцөл эгшиггүй бичигдэж болно. Жишээлбэл: байшинг, дүнг, Галсанг, хөвөнг гэх мэт.
　　在舌根н后面，宾格词尾-г可以不带元音。例如：байшинг, дүнг, Галсанг, хөвөнг等等。
  Тусгай бичигддэг л, нь хоёр эгшиггүй бичигдэнэ. Жишээлбэл: сайн л байна. Хоёр нь үлджээ. гэх мэт.
　　书写形式特殊的л, нь两个词总是不带元音。例如сайн л байна. Хоёр нь үлджээ.等等。

Дүрэм 17　规则17
  Д, т, ж, з, с, ш, ц, ч, х есөн гийгүүлэгч үсэг үгэнд эгшигтэй, эгшиггүй хоёр янзаар бичигдэх тул заримдаг гийгүүлэгч гэнэ.
　　Д, т, ж, з, с, ш, ц, ч, х这九个辅音字母在词中书写时可以有带元音和不带元音两种情况，所以叫做残缺辅音。
  Заримдаг гийгүүлэгч бол эгшигт гийгүүлэгчийн дараа өмнө хойноо эгшиггүй орж болно. Жишээлбэл: Ховд, хагд, амт, тэнд, ард, тэвш, багш, булш, зунш, дарш, үзэмж гэх мэт. Гажилт: Үйлт нэрийн ирээдүй цагийн -х нөхцөлийн өмнө заавал эгшиг бичдэг учир энэ дүрэмд хамаарахгүй. Жишээлбэл: өгөх, явах, олох, хамах, харах гэх мэт.
　　如果一个辅音字母是残缺辅音，那么当它在带元音的辅音之后出现时，前面和后面可以都不带元音。例如：Ховд, хагд, амт, тэнд, ард, тэвш, багш, булш, зунш, дарш, үзэмж等等。例外：形动词将来时词尾-х前面一定要写元音，因此不符合这一规则。例如：өгөх, явах, олох, хамах, харах等等。

Дүрэм 18　规则18
  Заримдаг гийгүүлэгч нь заримдаг гийгүүлэгчийн дараа орохдоо сүүлчийн заримдаг нь өмнөө буюу хойноо аль хэлэгдэх талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Жишээлбэл: модот, модтод, хожид, хождох, бусад, бусдад, эзэд, батад, ахад, лацад, мөчид, хойшид, буцаж, эцэс, ачит, анжис гэх мэт.
　　一个残缺辅音在另一个残缺辅音后面出现时，后一个残缺辅音的前面或后面任一面只要发音，就一定要写有元音字母。例如：модот, модтод, хожид, хождох, бусад, бусдад, эзэд, батад, ахад, лацад, мөчид, хойшид, буцаж, эцэс, ачит, анжис等等。
  Гажилт: Заримдаг гийгүүлэгчийн дотроос с, х үсгийн дараа т, ч үсэг өмнө хойноо эгшиггүй орж болно. Жишээлбэл: туст нөхөр, түүхт он, усч хүн, түүхч эрдэмтэн гэх мэт.
　　例外：在残缺辅音里面，字母с, х后面若出现字母т, ч，其前面或后面可以不带元音。例如：туст нөхөр, түүхт он, усч хүн, түүхч эрдэмтэн等等。

Дүрэм 19　规则19
  Эгшигт гийгүүлэгчийн дараа үгийн эцэст ямар ч балархай эгшиг бичиж болно. Жишээлбэл: ямба, толбо, алба, Пагма, хурга, хөрөнгө, мөнгө, анги, тогло, ажигла, муна, ирнэ, урва, харва, цэлмэ гэх мэт.
　　在带元音的辅音后面的词末处可以书写任一个模糊元音，例如：ямба, толбо, алба, Пагма, хурга, хөрөнгө, мөнгө, анги, тогло, ажигла, муна, ирнэ, урва, харва, цэлмэ等等。
  Заримдаг гийгүүлэгчийн дараа үгийн эцэст и-ээс өөр балархай эгшиг бичихгүй. Жишээлбэл: салхи, банди, гархи гэх мэт.
　　在残缺辅音后面的词末处不能书写除и外的其他模糊元音，例如：салхи, банди, гархи等等。
  Энэ дүрмийн 16-18 дугаар зүйлд дурдсан балархай эгшгийн дүрмийг мартахгүй тогтооход зориулж томъёогоор үзүүлбэл:
　　为了熟记上述规则中的第16－18条所提及的模糊元音规则，可以用公式示意：
  7 = + э
  7 + 9 = – э
  9 + 9 = + э
Эгшигт гийгүүлэгчийг 7-гийн тоогоор, заримдаг гийгүүлэгчийг 9-ийн тоогоор, эгшиг үсгийг э-ээр тэмдэглэв.
带元音的辅音用数字7表示，残缺辅音用数字9表示，元音字母用э表示。

Дүрэм 20　规则20
  К, ф, щ гурван үсэг монгол үгэнд бичигдэхгүй, зөвхөн гадаадын үгэнд бичигдэнэ. Жишээлбэл: коммунизм, капитал, фабрик, Щорс гэх мэт.
　　蒙古语固有词不用к, ф, щ三个字母，它们只出现在借词中。例如：коммунизм, капитал, фабрик, Щорс等等。
  П үсэг монгол үгийн дунд ба адагт орохгүй, харин монгол үгийн эхэнд хааяа бичигдэнэ. Жишээлбэл: пагдгар, пүл пал, пээ юу вэ гэх мэт.
　　字母п在蒙古语固有词中不在词中或词末出现，不过偶尔会写在蒙古语固有词的开头。例如：пагдгар, пүл пал, пээ юу вэ等等。
  К, ф, щ, п дөрвөн үсгийг онцгой гийгүүлэгч гэж нэрлэнэ.
　　К, ф, щ, п四个字母叫做特殊辅音。

Дүрэм 21　规则21
  Б, в үсгийг ялгаж бичих дүрэм:
　　字母б, в的分立书写规则：
  1. Б үсгийг ихэвчлэн үгийн эхэнд бичнэ. Үгийн дунд л, м, н, в үсгийн дараа бичнэ. Жишээлбэл: бодлого, толбо, самбар, хэн бэ? явбал гэх мэт.
　　1. 字母б在多数情况下写在词首。也写在词中的字母л, м, н, в的后面。例如：бодлого, толбо, самбар, хэн бэ? явбал等等。
  2. В үсгийг ихэвчлэн үгийн дунд болон адагт бичнэ. Үгийн эхэнд хааяа цөөн үгэнд бичнэ. Жишээлбэл: ваадан, вандан, ваар, хавав, харав, хөвөвч гэх мэт.
　　2. 字母в在多数情况下写在词中和词末。偶尔也写在少数词的开头。例如：ваадан, вандан, ваар, хавав, харав, хөвөвч等等。

Дүрэм 22　规则22
  Г үсгээр хоёр авиаг тэмдэглэнэ:
　　字母г两种发音的表示：
  1. Хүүхэн хэл идэвхтэй оролцож “га, го, гу, гы” гэж хэлэгдэх г үсгийг хоолойн г гэнэ. Хоолойн г-ийн ард а, о, у, ы дөрвөн эгшгийн нэгийг бичнэ. Жишээлбэл: арга, аргын, бага, ботго, гудамж гэх мэт.
　　1. 小舌主动参与发音的“га, го, гу, гы”中的字母г叫做喉音г。喉音г后面要书写а, о, у, ы四个字母之一。例如：арга, аргын, бага, ботго, гудамж等等。
  2. Хэлний угаар хэлэгдэх г үсгийг хэлний г гэнэ. Хэлний г ардаа эгшиггүй буюу а, о, у, ы дөрвөөс өөр эгшигтэй байна. Жишээлбэл: аймаг, нутаг, хөрөнгө, цэнгэл, цэцэг, гүйцэтгэх гэх мэт.
　　2. 用舌根发音的字母г叫做舌音г。舌音г之后或者没有元音字母，或者是除а, о, у, ы四个元音字母之外的元音字母。例如：аймаг, нутаг, хөрөнгө, цэнгэл, цэцэг, гүйцэтгэх等等。
  Хэлний г үсгийн ард залгавар залгахад а, о, у эгшиг орох боловч хэлний г хэвээр байна. Жишээлбэл: хамаг-хамгаас, тоорцог-тоорцгоор, туг-тугууд, аймаг-аймгарх, омог-омгорхуу гэх мэт.
　　在舌音г字母后面添加接续成分时，即使出现元音字母а, о, у，舌音г发音仍保持不变。例如：хамаг-хамгаас, тоорцог-тоорцгоор, туг-тугууд, аймаг-аймгарх, омог-омгорхуу等等。

Дүрэм 23　规则23
  Н үсгээр хоёр авиаг тэмдэглэнэ:
　　字母н两种发音的表示：
  1. Хэлний үзүүр хатуу тагнайд хүрч хэлэгдэх н авиаг хэлний үзүүрийн н гэнэ. Хэлний үзүүрийн н хойноо эгшиг буюу ь-тэй байна. Жишээлбэл: чанар, үнэг, чоно, явна, нум, нөмөр, оньс, тань гэх мэт.
　　1. 舌尖接触硬腭发音的н叫做舌尖н。舌尖н后面带元音或ь。例如：чанар, үнэг, чоно, явна, нум, нөмөр, оньс, тань等等。
  2. Хэлний үзүүр хатуу тагнайд хүрэхгүй хэлэгдэх н үсгийг хэлний угийн н гэнэ. Хэлний угийн н ардаа эгшиггүй байна. Жишээлбэл: ганган, онгоц, сан, байшин, Лувсан, Сүрэн гэх мэт.
　　2. 舌尖不接触硬腭发音的字母н叫做舌根н。舌根н后面不带元音。例如：ганган, онгоц, сан, байшин, Лувсан, Сүрэн等等。
  Зарим үгийн эцсийн хэлний үзүүрийн н авиа халх аялгуунд хэлний угийн н болж хэлэгддэг бөгөөд залгавар залгахад хэлний үзүүрийн н болох нь тодорхой болно. Жишээлбэл: мэргэн-мэргэнээр, он-оны, үнэн-үнэний гэх мэт.
　　有些词末尾的舌尖н音在喀尔喀方言中总是被发成舌根н，但是在添加接续成分时，舌尖н的发音仍十分明显。例如：мэргэн-мэргэнээр, он-оны, үнэн-үнэний等等。

金仕并

Дүрэм 24　规则24
  Хэлний үзүүрийн н-ийг хэлний угийн н-ээс, хоолойн г үсгийг хэлний г-ээс ялгахын тул хэлний үзүүрийн н, хоолойн г үсгийн ард бичсэн балархай эгшгийг ялгах эгшиг гэнэ. Жишээлбэл: хана, бага, оно, торго, үнэ, онгоц, өнөр, торни гэх мэт.
　　为了把舌尖н和舌根н、喉音г和舌音г区分开来，舌尖н和喉音г字母后面写的模糊元音叫做区分元音。例如：хана, бага, оно, торго, үнэ, онгоц, өнөр, торни等等。
　Тайлбарлах нь:
　　注释：
　Өргөлттэй эр, үндсэн эгшиг, мөн урт хос эгшиг ба ы эгшгийн өмнө орсон г бол их төлөв хоолойн г байна. Жишээлбэл: газар, гуйх, гоожих, тогоо, агуу, даргын, агаар гэх мэт. Балархай эгшгээс бусад эдгээр дурдсан эгшгийг ялгах эгшиг гэж нэрлэхгүй.
　　重读的阳性的基本元音以及阳性长元音、双元音和元音字母ы前面出现的г多是喉音г。例如：газар, гуйх, гоожих, тогоо, агуу, даргын, агаар等等。除模糊元音外的其他这些元音并不叫做区分元音。
　
Дүрэм 25　规则25
　Дараалсан гурван гийгүүлэгчийн гуравдугаар нь хоолойн г, хэлний үзүүрийн н хоёрын нэг бөгөөд түүний арын ялгах балархай эгшгээр үг төгсгөвөл тэр ялгах эгшиг сонстохгүй тул н ба г-ийн өмнө богино эгшиг бичнэ. Үүнийг дараалсан гурван гийгүүлэгчийн дүрэм гэнэ. Жишээлбэл:
　　连续的三个辅音中的第三个如果是喉音г和舌尖н二者之一，而且其后区分性的模糊元音位于词末，那么因为这个区分元音不发音，н和г前面要写短元音。这叫做连续三辅音规则。例如：
　Аньсага, бортого, ганзага, жинхэнэ, зулзага, оньсого, турсага, хавтага, харцага, хоромсого, хундага, чагтага, чандага, чогчиго, эрдэнэ, янзага гэх мэт цөөн нэр үг байна.
　　Аньсага, бортого, ганзага, жинхэнэ, зулзага, оньсого, турсага, хавтага, харцага, хоромсого, хундага, чагтага, чандага, чогчиго, эрдэнэ, янзага等等少数名词。
　Цаг заах үйл үгийн одоо, ирээдүй цагийн -на, -нэ, -но, -нө нөхцөлийг давхар гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд залгахдаа дараалсан гурван гийгүүлэгчийн дүрмээр бичнэ. Жишээлбэл: манд-на-мандана, мөлх-нө-мөлхөнө, урс-на-урсана, орш-но-оршино гэх мэт.
　　在以连续二辅音结尾的词后面接续动词现在时、将来时的指示时态的-на, -нэ, -но, -нө词尾时，要按连续三辅音规则来书写。例如：манд-на-мандана, мөлх-нө-мөлхөнө, урс-на-урсана, орш-но-оршино等等。
　Дээрх хоёр тохиолдлоос бусад үгэнд балархай эгшгийн дүрмийг зөрчихгүй бол 3 ба 4 гийгүүлэгч дараалан орж болно. Жишээлбэл: урсга, ястны, эмхтгэх, цомхтго, төрөлхтний, эрхтний гэх мэт.
　　除了上述两种情况外，其他词并不遵循模糊元音规则，所以可以出现连续的3或4个辅音。例如：урсга, ястны, эмхтгэх, цомхтго, төрөлхтний, эрхтний等等。
　
Дүрэм 26　规则26
　Дараалсан хоёр гийгүүлэгчийн хоёрдугаар гийгүүлэгч нь хоолойн г, хэлний үзүүрийн н хоёрын нэг байвал түүний өмнө и-ээс бусад балархай эгшиг бичихгүй. Жишээлбэл: авга, алга, тамга, ганга, торго, годгор, хазгар, босго, тошгор, авна, аялна, бодно, маажна, босно, хөшнө гэх мэт.
　　连续两个辅音的第二个辅音如果是喉音г和舌尖н二者之一，那么它前面不能书写除и外的其他模糊元音。例如：авга, алга, тамга, ганга, торго, годгор, хазгар, босго, тошгор, авна, аялна, бодно, маажна, босно, хөшнө等等。
　Хэлний үзүүрийн н буюу хоолойн г-ийн өмнө хэлний үзүүрийн н буюу хоолойн г тохиолдвол завсар нь эгшиг бичнэ. Жишээлбэл: унана, дагана, унага, шанага, багана гэх мэт.
　　舌尖н或喉音г前面如果是舌尖н或喉音г，那么二者之间要书写元音字母。例如：унана, дагана, унага, шанага, багана等等。
　
Дүрэм 27　规则27
　Ж, ч, ш-ийн дараах эгшиг:
　　Ж, ч, ш后面的元音字母：
　Эр үгийн эхний ж, ч, ш гурвын дараа богино и эгшиг бичихгүй, а, о, у гурвын нэгийг бичнэ. Жишээлбэл: шар, чагтага, жаргалан, шороо, чоно, чухал, шугам гэх мэт.
　　阳性词词首的ж, ч, ш三个字母后面不写短元音и，而要写а, о, у三者之一。例如：шар, чагтага, жаргалан, шороо, чоно, чухал, шугам等等。
　Эм үгийн эхний ж, ч, ш-ийн дараа богино э эгшгийг бичихгүй, и, ө, ү гурвын нэгийг бичнэ. Жишээлбэл: жил, чимээ, ширээ, чөлөө, шөнө, жүжиг, шүдлэн гэх мэт.
　　阴性词词首的ж, ч, ш后面不写短元音э，而要写и, ө, ү三者之一。例如：жил, чимээ, ширээ, чөлөө, шөнө, жүжиг, шүдлэн等等。
　Эр, эм ямар ч үгийн дунд орсон ж, ч, ш гурвын дараа балархай эгшиг бичих шаардлага гарвал дандаа и эгшиг бичнэ. Жишээлбэл: ажил, ашиг, ишиг, хөгжил, учир, дэвших гэх мэт.
　　无论是阳性词还是阴性词，词中出现的ж, ч, ш三个字母后面若要求书写模糊元音，这个模糊元音总是и。例如：ажил, ашиг, ишиг, хөгжил, учир, дэвших等等。
　Ж, ч, ш-ийн дараа ямар ч урт эгшгийг бичиж болно. Жишээлбэл: шаантага, шээзгий, шүүх, хашаа, чанаржуулах, хөгжөөнө гэх мэт.
　　Ж, ч, ш后面可以书写任一长元音。例如：шаантага, шээзгий, шүүх, хашаа, чанаржуулах, хөгжөөнө等等。
　
　
Гээгдэх эгшгийн дүрэм　脱落元音规则
　
Дүрэм 28　规则28
　Үгэнд залгавар залгахад балархай эгшгийн дүрмийн ёсоор шаардагдахгүй болж хасагдах эгшгийг гээгдэх эгшиг гэнэ. Ийнхүү эгшиг гээгдэх гурван тохиолдол байна. Үүнд:
　　在单词后面添加接续成分时，按照模糊元音规则不再需要的、减去的元音字母叫做脱落元音。这样的元音字母在脱落时有三种情况。包括：
　Гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад уг үгийн төгсгөлийн гийгүүлэгчийн өмнөх балархай эгшиг гээгдэнэ. Жишээлбэл: олон-олноос, авар-авраад, суртал-суртлаар гэх мэт.
　　在以辅音结尾的词后面添加以长元音开头的接续成分时，根词末尾辅音前面的模糊元音脱落。例如：олон-олноос, авар-авраад, суртал-суртлаар等等。
　И-аас бусад богино эгшгээр төгссөн үгэнд урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгахад төгсгөлийн балархай эгшиг гээгдэнэ. Жишээлбэл: чарга-чаргыг, хана-ханаар, сана-сануул, эмнэ-эмнүүл, өмнө-өмнөөс гэх мэт.
　　在以除и外的其他短元音结尾的词后面添加以长元音开头的接续成分时，末尾的模糊元音脱落。例如：чарга-чаргыг, хана-ханаар, сана-сануул, эмнэ-эмнүүл, өмнө-өмнөөс等等。
　Гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгахдаа өмнө нь эгшиг жийрэглэвэл мөн үгийн эцсийн гийгүүлэгчийн өмнөх эгшиг гээгдэнэ. Жишээлбэл: боловсор-л-боловсрол, сурагчид-д-сурагчдад, үсэр-х-үсрэх гэх мэт.
　　在以辅音结尾的词后面添加以辅音开头的接续成分时，接续成分前面若要增加元音字母，则词末辅音前面的元音字母脱落。例如：боловсор-л-боловсрол, сурагчид-д-сурагчдад, үсэр-х-үсрэх等等。
　Гажилт:
　例外：
　Оноосон нэрийн төгсгөлийн гийгүүлэгчийн өмнөх балархай эгшгийг гээхгүй. Жишээлбэл: Матад-Матадаас, Орхон-Орхоны, Пунцаг-Пунцагийг гэх мэт.
　　专有名词词末的辅音前面的模糊元音不脱落。例如：Матад-Матадаас, Орхон-Орхоны, Пунцаг-Пунцагийг等等。
　Галав, төлөв гэх мэт зарим үгийн балархай эгшгийг гээхэд үгийн үндэс ихээхэн өөрчлөгдөхөөр болбол балархай эгшгийг гээхгүй.
　　Галав, төлөв等一些词的模糊元音若脱落，词干会发生较大的变化，所以这些模糊元音也不脱落。
　Уламжлалын зарчим баримталж бичсэн үгийн “и” эгшгийг гээхгүй. Жишээлбэл: тэнхимийн, эрихээр гэх мэт.
　　词中依照传统原则所书写的元音字母и不脱落。例如：тэнхимийн, эрихээр等等。
　
Дүрэм 29　规则29
　Нэг үгэнд хэд хэдэн залгавар залгахдаа нэгэнтээ гээж бичсэн эгшгийг сэргээж бичихгүй. Жишээлбэл: бутар-бутрал-бутралаар, нөхөд-нөхдөд-нөхдөдөө, бэх-бэхэж-бэхэжтүгэй-бэхжих-бэхжихэд гэх мэт.
　在给一个词添加几个接续成分时，书写时已经脱落的元音字母不再恢复。例如：бутар-бутрал-бутралаар, нөхөд-нөхдөд-нөхдөдөө, бэх-бэхэж-бэхэжтүгэй-бэхжих-бэхжихэд等等。
　
Дүрэм 30　规则30
　Эгшгийг гээхдээ эгшигт гийгүүлэгч, заримдаг гийгүүлэгчийг эгшиггүйдүүлэх, мөн үгийн дунд орсон ялгах эгшиг, үйлт нэрийн “х”-гийн өмнөх эгшиг, дараалсан гурван гийгүүлэгчийн дүрмээр бичсэн эгшиг, зөөлрүүлэх үүрэгтэй “и” эгшгийг гээх зэргээр балархай эгшгийн дүрмийг зөрчиж болохгүй.
　　元音在脱落时，尽量不要违反模糊元音规则，包括不能去掉带元音的辅音和残缺辅音所带元音字母，以及同一词中出现的区分元音、形动词词尾“х”前面所带元音字母、按连续三辅音规则书写的元音字母、起软化作用的元音字母и不能脱落等情况。
　
　
Хатуу, зөөлний тэмдгийн дүрэм　硬、软音符号规则
　
Дүрэм 31　规则31
　Эр үгэнд орсон зарим гийгүүлэгчийг уг хэлэгдвэл зохих байраас нь урагшлуулах, тагнайшуулах зэргээр хэлэхийг зөөлрүүлэх гэнэ. Жишээлбэл: бар-барь, хол-холь, ам-амь, зах-захь, тав-тавь гэх мэт.
　　阳性词中出现的有些辅音没有用舌根发音，而是在发音时尽量前化、腭化，这叫做软化。例如：бар-барь, хол-холь, ам-амь, зах-захь, тав-тавь等等。
　Эм үгийн гийгүүлэгч үсгүүд угаас тагнайшиж зөөлөн хэлэгддэг тул түүнд зөөлний тэмдгийг зөөлрүүлэх үүрэгтэй хэрэглэхгүй. Зөөлөрсөн дан гийгүүлэгчийн ард зөөлний тэмдгийг бичнэ. Хэрэв давхар гийгүүлэгч зөөлөрвөл түүний ард “и” бичнэ. Жишээлбэл: морь, тахь, хонь, архи, орхи, тамхи, болхи, солби, дорви, анги гэх мэт.
　　阴性词中的辅音字母不用舌根发音，而是用上腭较软地发音，所以在阴性词中不用软音符号表示软化。软化的单辅音后面要书写软音符号。如果有连续两个辅音要软化，其后则书写“и”。例如：морь, тахь, хонь, архи, орхи, тамхи, болхи, солби, дорви, анги等等。
　
Дүрэм 32　规则32
　Зөөлний тэмдгийн солигдох нь:
　　软音符号的替换：
　Зөөлний тэмдгийн дараа үндсэн эгшиг (а, о, у, и) орвол зөөлний тэмдгийг сольж и болгоно. Жишээлбэл: боль-болиод, дохь-дохио, захь-захиа, сургууль-сургуулийн, харь-хариу гэх мэт.
　　软音符号后如出现基本元音(а, о, у, и)，则把软音符号换成и。例如：боль-болиод, дохь-дохио, захь-захиа, сургууль-сургуулийн, харь-хариу等等。
　Зөөлний тэмдгийн дараа эгшигт гийгүүлэгч (в, г, л, м, н, р) орвол зөөлний тэмдгийг сольж и болгоно. Жишээлбэл: морь-моринд, соль-соливол, ярь-яриг, барь-баримт, сахь-сахилаа, тахь-тахина гэх мэт.
　　软音符号后如出现带元音的辅音(в, г, л, м, н, р)，则把软音符号换成и。例如：морь-моринд, соль-соливол, ярь-яриг, барь-баримт, сахь-сахилаа, тахь-тахина等等。
　Зөөлний тэмдгийн дараа үйлт нэрийн ирээдүй цагийн -х нөхцөл орвол зөөлний тэмдгийг сольж и болгоно. Жишээлбэл: тавь-тавих, ярь-ярих, ань-аних, холь-холих, хумь-хумих гэх мэт.
　　软音符号后如出现形动词将来时词尾-х，则把软音符号换成и。例如：тавь-тавих, ярь-ярих, ань-аних, холь-холих, хумь-хумих等等。
　Заримдаг гийгүүлэгчийг зөөлрүүлсэн зөөлний тэмдгийн дараа дахин заримдаг гийгүүлэгч орвол зөөлний тэмдгийг сольж и болгоно. Жишээлбэл: зохь-зохис, захь-захидал, сахь-сахиж, боть-ботид гэх мэт.
　　用于软化残缺辅音的软音符号后如出现另一个残缺辅音，则把软音符号换成и。例如：зохь-зохис, захь-захидал, сахь-сахиж, боть-ботид等等。
　
Дүрэм 33　规则33
　Зөөлний тэмдгийн үл солигдох нь:
　　软音符号不被替换的情况：
　Зөөлний тэмдгийн дараа туслах эгшиг (я, ё) орвол зөөлний тэмдэг хэвээр байна. Жишээлбэл: барья, сахья, сольё, дохьё гэх мэт.
　　软音符号后如出现辅助元音(я, ё)，软音符号保持原样。例如：барья, сахья, сольё, дохьё等等。
　Эгшигт гийгүүлэгчийг зөөлрүүлсэн зөөлний тэмдгийн дараа заримдаг гийгүүлэгч орвол зөөлний тэмдэг хэвээр байна. Жишээлбэл: барь-барьдаг, барьц, барьзна, амьтан, шуугьж, хальсан гэх мэт.
　　用于软化带元音的辅音的软音符号后如出现残缺辅音，软音符号保持原样。例如：барь-барьдаг, барьц, барьзна, амьтан, шуугьж, хальсан等等。
　Хоёр үгнээс бүтсэн үгэнд зөөлний тэмдэг хэвээр байна. Жишээлбэл: Дарьбазар, морьгүй гэх мэт.
　　在由两个词构成的词中，软音符号保持原样。例如：Дарьбазар, морьгүй等等。
　
Дүрэм 34　规则34
　Тусгаарлагч ъ, ь:
　　起分离作用的ъ, ь：
　Эр үгэнд я, ё эгшиг өмнөх гийгүүлэгчээсээ саланги дуудагдахаар орвол өмнө нь хатуугийн тэмдгээр тусгаарлаж бичнэ. Жишээлбэл: авъя, олъё, товъёг, угтъя гэх мэт.
　　阳性词中的元音字母я, ё若与前面的辅音分开发音，其前面要书写硬音符号表示分离。例如：авъя, олъё, товъёг, угтъя等等。
　Эм үгэнд е эгшиг өмнөх гийгүүлэгчээсээ саланги дуудагдахаар орвол өмнө нь зөөлний тэмдгээр тусгаарлаж бичнэ. Жишээлбэл: өгье, үзье, тэнцье гэх мэт.
　　阴性词中的元音字母е若与前面的辅音分开发音，其前面要书写软音符号表示分离。例如：өгье, үзье, тэнцье等等。
　Я, е, ё, ю үсгүүд эгшиг ба зөөлний тэмдгийн дараа залгаж ороход өмнө нь хатуу, зөөлний тэмдэг (ъ, ь) бичихгүй. Жишээлбэл: саная, хичээе, олгоё, байя, хөгжөөе, барья, орхиё, цохьё гэх мэт.
　　Я, е, ё, ю这几个字母在元音和软音符号后作为接续成分出现时，其前面不写硬、软音符号(ъ, ь)。例如：саная, хичээе, олгоё, байя, хөгжөөе, барья, орхиё, цохьё等等。
　
　
Утгат хэсгийг зөв бичих дүрэм　有义词段的正确书写规则
　
Дүрэм 35　规则35
　Үгийн утгат хэсэг язгуур, дагавар, нөхцөлийг нэг тогтсон хэлбэртэй бичихийг чармайна. Жишээлбэл: Үйл үгийн байдал заадаг -цгаа, -цгоо, -цгээ, -зна, -знэ, -зно -знө нөхцөлийн бүтцийг ц, з гийгүүлэгчийн ард эгшигтэй бичвэл эгшиг буюу эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд залгахад балархай эгшиг нь илүүдэх учир нөхцлийн бүтэц -цагаа, -цгаа; -зана, -зна гэж хоёр янз болж тайлбар дүрэм хэрэгтэй болно. Иймээс байцгаа, байзна, хүлээцгээ, хүлээзнэ, харцгаа, харзна, уншицгаа, уншизна гэж нэг ижил бүтэцтэй бичнэ.
　　词根、词缀和词尾这些单词的有义片段要尽量保持同一个固定的书写形式。例如：在表示动词的体的词尾-цгаа, -цгоо, -цгээ, -зна, -знэ, -зно -знө中，若在辅音ц, з后面带元音，那么当把它们接续在以元音或带元音结尾的词后面时，这个模糊元音便属多余，这样便有了-цагаа, -цгаа; -зана, -зна两种词尾结构，因而需要补充新规则。据此，байцгаа, байзна, хүлээцгээ, хүлээзнэ, харцгаа, харзна, уншицгаа, уншизна等词在书写时都具有同一结构。
　
Дүрэм 36　规则36
　Үгэнд залгавар залгахад үгийн үндсийг эвдсэн ч болох, эвдээгүй ч болох учир тохиолдвол үгийн үндсийг эвдэхгүйг чухал болгоно. Жишээлбэл: эцэст, тасал-тасалж, товчил-товчилж гэж бичнэ. Эцсэд, таслаж, товчлож гэж бичихгүй.
　　在单词后面添加接续成分时，如果遇到既可以破坏词干形态又可以保留词干形态的情况，那么必须保留词干形态。例如：要写эцэст, тасал-тасалж, товчил-товчилж。不能写эцсэд, таслаж, товчлож。
　
Дүрэм 37　规则37
　Үсгийн дүрэм ёсоор ижил бичиж болмоор боловч үгзүйн зарчмаар өөр өөр бичих үгийг үгийн бүтэц, үгзүйн зарчмыг баримталж бичнэ. Жишээлбэл:
　　按照正字法可以写成相同形式、但是按词法原则要写成不同形式的词，在书写时要遵循词的结构和词法原则。例如：
　хүрэг-зөвшин захирах хэлбэр, сураг гэсэнтэй адилхан утгатай залгавар.
　　хүрэг – 命令希望式，其接续成分的意义与сураг中的接续成分类似；
　хүргэ-бусдаар үйлдүүлэх хэв, сурга гэсэнтэй адилхан утгатай залгавар.
　　хүргэ – 使动态，其接续成分的意义与сурга中的接续成分类似。
　учралаа, хамтралаа, огтлолоо, жуулчлалаа, мэдрэлээ гэхэд юугаа гэсэн асуултад хариулагдах ерөнхийлөн хамаатуулах -аа, -ээ, -оо, -өө нөхцөлтэй жинхэнэ нэр үг байна.
　　учралаа, хамтралаа, огтлолоо, жуулчлалаа, мэдрэлээ等词是带有无人称反身词尾-аа, -ээ, -оо, -өө、用于回答“把什么”问题的名词；
　учирлаа, хамтарлаа, огтоллоо, жуулчиллаа, мэдэрлээ гэхэд яав гэсэн асуултад хариулагдах цаг заах төлөвийн -лаа, -лээ, -лоо, -лөө нөхцөлтэй үйл үг байна.
　　учирлаа, хамтарлаа, огтоллоо, жуулчиллаа, мэдэрлээ等词是带有显示时态的词尾-лаа, -лээ, -лоо, -лөө、用于回答“做了什么”问题的动词。
　өргөдөх гэдэг үг бол өргөд-өргөн гэж үгзүйгээр задарна.
　　өргөдөх一词可按词法拆出өргөд-өргөн；
　өрөгдөх - өрөгд-өх гэж задарна (үсэг өрөгдөх гэх мэт).
　　өрөгдөх – 可拆成өрөгд-өх（如үсэг өрөгдөх等等）。
　эндэх (осолдох, цалгардах), эндэхийг шахлаа.
　　эндэх（意为“疏忽、粗心”：）：эндэхийг шахлаа.（差点误会。）
　эндэх (энд байгаа), эндхийн хүн шүү дээ.
　　эндэх（意为“一直在这里”）：эндхийн хүн шүү дээ.（是本地人啊。）
　явчих-явчхаад (бүрмөсөн үйлдэх байдал).
　　явчих-явчхаад（此是完成体）。
　яв-явч-явчих-явчихыг, явчихад (үйлт нэрийн ирээдүй цагийн х нөхцөлтэй үг).
　　яв-явч-явчих-явчихыг, явчихад（此是带形动词将来时词尾-х的词）。
　
Дүрэм 38　规则38
　Үйл үгийн үндэс үүсгэх л дагаврын шаардагдах балархай эгшгийг хаана нь бичих вэ гэвэл:
　　如果要确定派生动词词干的词缀л所需的模糊元音位置：
　Эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд -л дагаврыг залгахдаа зохих балархай эгшгийг ард нь бичнэ. Жишээлбэл: тагла, тавла, бөглө, нэрлэ, ажилла, төлөвлө, амла, тугалла, сумла гэх мэт.
　　在以带元音的辅音结尾的词后面接续词缀-л时，在其后面书写合适的模糊元音。例如：тагла, тавла, бөглө, нэрлэ, ажилла, төлөвлө, амла, тугалла, сумла等等。
　Заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд -л дагаврыг залгахдаа зохих балархай эгшгийг өмнө нь бичнэ. Жишээлбэл: дансал, хагасал, борцол, бутал гэх мэт.
　　在以残缺辅音结尾的词后面接续词缀-л时，在其前面书写合适的模糊元音。例如：дансал, хагасал, борцол, бутал等等。
　Гажилт:
　　例外：
　Хэрэв -л дагаврыг залгахад заримдаг гийгүүлэгчийн өмнөх балархай эгшиг гээгдэхээр байвал -л дагаврын шаардагдах эгшгийг ард нь бичнэ. Жишээлбэл: үндэс-үндэслэ, хавтас-хавтасла, идэш-идэшлэ, холтос-холтосло гэх мэт.
　　如果在接续词缀-л时，残缺辅音前面的模糊元音要脱落，那么词缀-л所需的模糊元音写在后面。例如：үндэс-үндэслэ, хавтас-хавтасла, идэш-идэшлэ, холтос-холтосло等等。
　Зөөлний тэмдгээр төгссөн үгэнд -л дагавар залгахдаа зөөлний тэмдгийг и болгоод -л дагаврыг шууд залгана. Жишээлбэл: цохь-цохил, барь-барил, хань-ханил гэх мэт.
　　在以软音符号结尾的词后面接续词缀-л时，先把软音符号变成и，再直接接续词缀-л。例如：цохь-цохил, барь-барил, хань-ханил等等。
　Эгшгээр төгссөн үгэнд -л дагаврыг эгшиггүй залгаж бичнэ. Жишээлбэл: тоо-тоол, цай-цайл, хөө-хөөл гэх мэт.
　　在以元音结尾的词后面接续的词缀-л不带元音。例如：тоо-тоол, цай-цайл, хөө-хөөл等等。
　Нэр үгийн -л дагавар энэ 38-р зүйлд хамаарагдахгүй. Жишээлбэл: авар-аврал-авралаар, явдал, хурал, цугларал гэх мэт.
　　名词的词缀-л不遵循这第38条规则。例如：авар-аврал-авралаар, явдал, хурал, цугларал等等。
　
Дүрэм 39　规则39
　Үйл үгийн бусдаар үйлдүүлэх хэвийн -г нөхцөлийг -га, -го, -гэ, -гө гэж ард нь эгшигтэй бичнэ. Жишээлбэл: сур-сурга, ол-олго, хүр-хүргэ, хөөр-хөөргө гэх мэт. Харин захирах хүсэх төлөвийн -г нөхцөлийг ард нь эгшиггүй бичнэ. Жишээлбэл: сур-сураг, ол-олог, хүр-хүрэг, хөөр-хөөрөг гэх мэт.
　　动词使用态词尾-г后面要带元音，写成-га, -го, -гэ, -гө这样的形式。例如：сур-сурга, ол-олго, хүр-хүргэ, хөөр-хөөргө等等。但是命令希望式词尾-г后面不带元音。例如：сур-сураг, ол-олог, хүр-хүрэг, хөөр-хөөрөг等等。
　
Дүрэм 40　规则40
　Нөхцөл үйлийн зэрэгцэх хэлбэрийн -ж, -ч нөхцөлийг үгэнд залгахдаа:
　　在词后接续副动词并列形的词尾-ж, -ч时：
　Эгшгээр төгссөн үгийн хойно -ж нөхцөлийг бичнэ. Жишээлбэл: хурааж, гүйцээж, манаж, харайж, орхиж гэх мэт.
　　在以元音结尾的词后书写词尾-ж。例如：хурааж, гүйцээж, манаж, харайж, орхиж等等。
　Заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд зөвхөн -ж бичнэ. Жишээлбэл: бодож, хатаж, буцаж, оршиж, дасаж, бялхаж, гацаж, засаж, дуусаж, нисэж гэх мэт.
　　在以残缺辅音结尾的词后只书写词尾-ж。例如：бодож, хатаж, буцаж, оршиж, дасаж, бялхаж, гацаж, засаж, дуусаж, нисэж等等。
　Эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд ихэвчлэн -ж бичих боловч хааяа -ч бичих удаа бий:
　　在以带元音的辅音结尾的词后，虽然多数情况书写-ж，但也有书写-ч的情况：
　a) л, м-ийн дараа -ж бичнэ. Жишээлбэл: олж, хамж, нийлж, нэмж гэх мэт.
　　a) л, м的后面写-ж。例如：олж, хамж, нийлж, нэмж等等。
　b) в, г-гийн дараа бараг төлөв -ж бичнэ. Зөвхөн авч, өгч хоёрт -ч бичнэ. Жишээлбэл: хавж, хөвж, сэвж, эгж, бүгж гэх мэт.
　　b) в, г的后面多写-ж，只有авч, өгч两个词写-ч。例如：хавж, хөвж, сэвж, эгж, бүгж等等。
　c) Урт буюу хос эгшигтэй ганц үетэй бас хоёроос дээш үетэй р-ээр төгссөн үйл үгэнд цөм -ч бичнэ. Жишээлбэл: таарч, тойрч, хөөрч, хуурч, ээрч, хайрч, хагарч, бутарч, дулаарч, самарч гэх мэт.
　　c) 在含长元音或双元音的以р结尾的单音节动词或具有两个以上的音节的以р结尾的动词后面都写-ч。例如：таарч, тойрч, хөөрч, хуурч, ээрч, хайрч, хагарч, бутарч, дулаарч, самарч等等。
　d) Богино эгшигтэй ганц үетэй р-ээр төгссөн үйл үгэнд их төлөв -ж бичнэ. Жишээлбэл: харж, орж, эрж, тарьж, хөрж, үрж гэх мэт.
　　d) 在含短元音的以р结尾的单音节动词后面多写-ж。例如：харж, орж, эрж, тарьж, хөрж, үрж等等。
　Гажилт:
　　例外：
　Хүрч, гарч, сурч гэх зэрэг цөөн үг байна.
　　Хүрч, гарч, сурч等少数几个词是例外。
　Энэ нь цаг заах үйл үгийн өнгөрсөн үргэлжилсэн цагийн -жээ, -чээ нөхцөлийг бичихэд нэгэн адил хамаарагдана. Жишээлбэл: хөржээ, хөөрчээ, дусжээ, дуусжээ, оножээ, авчээ гэх мэт.
　　在书写谓词动词过去进行时词尾-жээ, -чээ时，同样要遵循这一规则。例如：хөржээ, хөөрчээ, дусжээ, дуусжээ, оножээ, авч等等。
　
Дүрэм 41　规则41
　С үсгээр төгссөн нэг үгэнд үйл үгийн үндэс үүсгэх -д дагаврыг залгахгүй, -т дагаврыг залгана. Жишээлбэл: мөс-мөст-мөстөх, мөхөс-мөхөст, сэвс-сэвст-сэвстэх, тос-тост-тостох, утас-утаст-утастах, хилс-хилст-хилстэх, хомс-хомст-хомстох, хөөс-хөөст, цус-цуст-цустах гэх мэт. Бас үйл үгийн бусдын эрхэнд үйлдэгдэх хэвийн -д, -т дагаврыг залгахдаа мөн энэ дүрмийг баримтална. Жишээлбэл: сонс-сонст-сонстох гэх мэт. Гажилт: С үсгээр төгссөн нэг үг хоёр өөр утга илтгэдэг бол мөн үгэнд -д, -т дагаврын алиныг ч залгаж болно. Жишээлбэл: үсдэх, (үснээс шүүрч чангаах), үстэх (үс тогтох буюу үс мэт зүйл бүрхэх), тоосдох (тоос болгох), тоостох (тоостой болох) гэх мэт.
　　在以字母с结尾的单词后面不接续派生动词词干的词缀-д，而是接续-т。例如：мөс-мөст-мөстөх, мөхөс-мөхөст, сэвс-сэвст-сэвстэх, тос-тост-тостох, утас-утаст-утастах, хилс-хилст-хилстэх, хомс-хомст-хомстох, хөөс-хөөст, цус-цуст-цустах等等。在接续动词被动态词缀-д, -т的时候也遵循这一规则。例如：сонс-сонст-сонстох等等。例外：以字母с结尾的单词如果表达两种不同的意义，那么同一词可接续词缀-д, -т中的任一个。例如：үсдэх（紧揪住毛）, үстэх（长毛或覆盖以毛状物）, тоосдох（变成尘土）, тоостох（沾染尘土）等等。
　
Дүрэм 42　规则42
　Гийгүүлэгчээр төгссөн үгийн хойно -лага, -лого дагаврыг бичнэ. Жишээлбэл: бод-бодлого, зар-зарлага гэх мэт.
　　在以辅音字母结尾的词后面书写词缀-лага, -лого。例如：бод-бодлого, зар-зарлага等等。
　Эгшиг ба зөөлний тэмдгээр төгссөн үгийн хойно -лга, -лго дагавар бичнэ. Жишээлбэл: буу-буулга, зорь-зорилго гэх мэт.
　　在以元音字母或软音符号结尾的词后面书写词缀-лга, -лго。例如：буу-буулга, зорь-зорилго等等。
ээ等等。
　
Дүрэм 43　规则43
　Хамааруулах -х дагаврыг эр, эм ямар ч үгэнд зөөлний тэмдэг буюу и үсэггүй бичнэ. Жишээлбэл: дараах, хойнох, доторх, гаднах, эндэх, манайх, манайхан, танайх, дундах гэх мэт.
　　无论在阳性词中还是阴性词中，书写反身词缀-х时都不带软音符号或字母и。例如：дараах, хойнох, доторх, гаднах, эндэх, манайх, манайхан, танайх, дундах。
注释：这条规则已经过时。现在的规定是：在阴性词后加-х，在以元音结尾的阳性词后加-хь，在以辅音结尾的阳性词后加-хи。
　Хааяа энэ дагавар өгөх оршихын тийн ялгалын нөхцөл зэрэгтэй нийлж тусгай үг мэт болсон байх учир бичгийн хэлний уламжлалыг дагаж дахь, дахин гэж тусгай бичнэ.
　　有时，这个词缀与给在格词缀黏着，形式上像一个单独的词，因此要遵循书面语传统，写成дахь, дахин这样的特殊形式。

金仕并

Дүрэм 44　规则44
　Зарим тийн ялгалын нөхцөлийг бичих тухай өгүүлбэл:
　　书写一些变格词尾时的相关规则：
　Үгийг тийн ялгалаар хувилгахдаа тогтворгүй н үсгийг уг үгийн төгсгөлийн гийгүүлэгч гэж үзэхгүй, харин үгийн үндэс ба залгаврын жийрэг гэж үзнэ. Жишээлбэл: тэрэг-тэрэгний, төлөг-төлөгний, үндэс-үндэсний гэх мэт.
　　词在变格时，不稳定的字母н虽不是根词的结末辅音，却要添加在词干和接续成分之间。例如：тэрэг-тэрэгний, төлөг-төлөгний, үндэс-үндэсний等等。
  Тогтворгүй н-тэй үгийг тийн ялгалаар хувилгахдаа н үсгийг гаргаж бичнэ. Энэхүү тогтворгүй н үсэг ихэвчлэн харъяалах, өгөх орших, гарах гурван тийн ялгалд нэгэн адил гарна. Жишээлбэл: модны, модонд, модноос, морины, моринд, мориноос, унины, унинд, унинаас гэх мэт. Гэтэл номны сан гэдэггүй учир номонд гэж бичихгүй номд; асуултны амжилтны гэдэггүй учир асуултад, амжилтад гэж бичнэ.
　　在给有不稳定的н的词变格时，字母н要出现。这个不稳定的字母н多数情况下在属格、给在格和从格三个格中一同出现。例如：модны, модонд, модноос, морины, моринд, мориноос, унины, унинд, унинаас等等。不过，因为不说номны сан，所以也不能写номонд，而是写номд；因为不说асуултны和амжилтны，所以要写асуултад, амжилтад。
注释：有个别词在变给在格和从格时出现不稳定的н，但在变属格时不出现。例如：уул-уулын-ууланд-уулнаас, үг-үгийн-үгэнд-үгнээс等等。
  Харьяалахын тийн ялгалын -ы, -ий нөхцөлийг тогтвортой ба тогтворгүй н үсгээр төгссөн үгэнд эгшиг зохицох ёсоор залгана. Жишээлбэл: модны, түмний, усны гэх мэт.
　　属格词尾-ы, -ий按元音和谐律接续在以稳定或不稳定的字母н结尾的词后面。例如：модны, түмний, усны等等。
  Харьяалахын тийн ялгалын -н нөхцөлийг хос эгшиг ба урт ий эгшгээр төгссөн үгэнд залгана. Жишээлбэл: толгойн, дэлхийн гэх мэт.
　　属格词尾-н添加在以双元音或长元音ий结尾的词后面。例如：толгойн, дэлхийн等等。
  Өгөх оршихын тийн ялгалын нөхцөл -д, -т:
　　给在格词尾-д, -т：
  -т нөхцөлийг г ба өмнөө эгшигтэй с гийгүүлэгчээр төгссөн тогтворгүй н-гүй үгэнд залгана. Жишээлбэл: худагт, Нацагт, нутагт, хэлтэст гэх мэт. Бас р, в гийгүүлэгчээр төгссөн зарим үгэнд уламжлал баримтлан бичнэ. Жишээлбэл: гарт, Дэндэвт гэх мэт.
　　词尾-т接续在以г和前面带元音的辅音с结尾、不带不稳定的н的词后面。例如：худагт, Нацагт, нутагт, хэлтэст等等。以辅音字母р, в结尾的某些词也要按照传统来书写。例如：гарт, Дэндэвт等等。
  -д нөхцөлийг дээрхээс бусад үсгээр төгссөн үгэнд бичнэ. Жишээлбэл: ахад, шилд, сард, хүн бүрд гэх мэт.
　　词尾-д写在以除上述字母之外的其他字母结尾的词后面。例如：ахад, шилд, сард, хүн бүрд等等。
  Заахын тийн ялгалын -г нөхцөлийг урт, хос эгшиг, хэлний угийн н үсгээр төгссөн үгэнд залгана. Жишээлбэл: дүнг, шороог, тахиаг, гахайг, Галсанг гэх мэт.
　　宾格词尾-г接续在以长元音、双元音、舌根н字母结尾的词后面。例如：дүнг, шороог, тахиаг, гахайг, Галсанг等等。
  Биеийн хамаатуулах минь, чинь, нь-ийн өмнөх заахын тийн ялгалын -ыг, -ийг; харьяалахын тийн ялгалын -ын, -ийн нөхцөлийн г, н үсэг сонстохгүй боловч энэхүү н, г үсгийг гээхгүй бичнэ. Жишээлбэл: ахыг нь, гарыг минь, үзгийг чинь, гарын нь гэх мэт. (ахы нь, гары минь, үзгий чинь, гары нь гэж бичвэл буруу болно).
　　表反身的минь, чинь, нь前面的宾格词尾-ыг, -ийг和属格词尾-ын, -ийн中的字母г, н虽然听不见，但这个н, г书写时不能脱落。例如：ахыг нь, гарыг минь, үзгийг чинь, гарын нь等等。（ахы нь, гары минь, үзгий чинь, гары нь这样的写法是错误的。）
注释：对于宾格词尾来说，这一条已经过时。
  Зарим нэр үг хоёр өөр утгыг илтгэх болоод тийн ялгалаар хувилахдаа ч ялгавартай болжээ. Жишээлбэл: Шөнө од (нэрлэхийн тийн ялгал) гялалзана. Алтан гадас одон Лувсангийн энгэр дээр гялалзана. Ард Насангийн соёолон насны морь наадамд түрүүлэв. Өвлийн эхэн сарын (харьяалах) арван тавны шөнө сарны гэрэл тооноор орно. Сард авах цалин, саранд нисэж очих гэх мэт. Зарим үг тийн ялгалаар хоёр өөр хувирч хоёр өөр утгыг илтгэх явдал байна. Жишээлбэл: адуугаар баян нэгдэл, танай адуунаар миний морь явчлаа гэх мэт.
　　有些名词表达不同的意义，变格时也有区别。例如：Шөнө од（主格） гялалзана.（夜晚星星闪亮。）Алтан гадас одон Лувсангийн энгэр дээр гялалзана.（北极星勋章在鲁布桑的衣襟上闪亮。）Ард Насангийн соёолон насны морь наадамд түрүүлэв.（平民那桑的五岁马在那达慕上跑了第一。）Өвлийн эхэн сарын（属格） арван тавны шөнө сарны гэрэл тооноор орно.（孟冬十五日夜的月光照进了蒙古包天窗。）Сард авах цалин（月薪）, саранд нисэж очих（向月亮飞去）等等。有些词的两种不同变格形式区分地表达两种不同的意义。例如：адуугаар баян нэгдэл, танай адуунаар миний морь явчлаа等等。


Үеийн тухай, үг шилжүүлэх дүрэм　音节的相关规则和单词移行规则

Дүрэм 45　规则45
  Амьсгалын нэг түрэлтээр хэлэгдэх нэг буюу хэдэн авиаг үе гэнэ. Үг, нэг түрэлтээр хэлэгдэх эгшгийн тоогоор үе болно. Урт ба хос эгшиг нэжгээд үе болно. Жишээлбэл: ман-дуул-сан, хой-но, хойш-ло-ход, тэм-дэг-лэг-дэх-дээ, сурт-лаа-раа, хонь, морь, о-ё гэх мэт.
　　以呼吸的一次压力发出的一个或几个音叫做音节。词可以按照一次压力发出的元音数目划分音节。长元音和双元音各形成一个音节。例如：ман-дуул-сан, хой-но, хойш-ло-ход, тэм-дэг-лэг-дэх-дээ, сурт-лаа-раа, хонь, морь, о-ё等等。
  Үгийг үелэхдээ:
　　在划分音节时：
  Үелэх заагт нэг гийгүүлэгч байвал тэр гийгүүлэгчийн өмнүүр, хоёр гийгүүлэгч байвал хоёрдугаар гийгүүлэгчийн өмнүүр, гурван гийгүүлэгч байвал гуравдугаар гийгүүлэгчийн өмнүүр, дөрвөн гийгүүлэгч байвал дөрөвдүгээр гийгүүлэгчийн өмнүүр үелнэ. Жишээлбэл: го-лын, ол-дох, үлд-сэн, тө-рөлхт-ний гэх мэт.
　　音节结合部如有一个辅音，则划在这个辅音前面；如有两个辅音，则划在第二个辅音前面；如有三个辅音，则划在第三个辅音前面；如有四个辅音，则划在第四个辅音前面。例如：го-лын, ол-дох, үлд-сэн, тө-рөлхт-ний等等。
  Хатуугийн тэмдэг, зөөлний тэмдгийг өмнөх гийгүүлэгчийг дагуулан үелнэ. Жишээлбэл: үзь-е, ха-рууллъ-я гэх мэт.
　　硬音符号和软音符号前面的辅音划归前一音节。例如：үзь-е, ха-рууллъ-я等等。


Дүрэм 46　规则46
  Нэг мөрөөс нөгөө мөрт үгийг шилжүүлэхдээ үеэр тасалж шилжүүлнэ. Нэг үеийг хоёр мөрт хувааж бичиж болохгүй. Хэдийгээр биеэ даасан үе боловч нэг үсгийг мөрийн эцэст үлдээх буюу шинэ мөрт шилжүүлж болохгүй. Жишээлбэл: олох, явуулъя гэхэд тасалж шилжүүлж болохгүй.
　　把词从一行移至另一行时，要按音节断开。一个音节不能在两行分写。但是，即使单个字母能犭虫立构成音节，也不能将其留在行尾或移至新行。例如：олох, явуулъя等词不能断开移行。
  Тасалж шилжүүлсэн зураасыг зөвхөн мөрийн эцэст тавина.
　　表示断开移行的连字符只用在行尾。

Дүрэм 47　规则47
Том үсгээр бичих:
　　大写字母的书写：
  Өгүүлбэрийн эхний үсгийг заавал томоор бичнэ. Жишээлбэл: Манай эх орон уудам, ард түмэн нь эрх жаргалантай билээ. Бид дэлхийн тавцанд гарна гэх мэт.
　　句子的首字母一定大写。例如：Манай эх орон уудам, ард түмэн нь эрх жаргалантай билээ.（我们的祖国领土宽广，人民幸福。）Бид дэлхийн тавцанд гарна.（我们将出现在世界舞台之上。）等等。
  Хүний нэр, амьтан, хот суурин, уул ус зэрэг ертөнц дээр ижилгүй юмны оноосон нэрийг том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Дамдины Сүхбаатар, Улаанбаатар хот, Энхтайвны гудамж, Богд уул, Орхон гол, Шувуун саарал (морь), Банхар (нохой) гэх мэт.
　　人名、动物名、市镇、山脉、水体等表示世界上独一无二事物的专有名词的首字母大写。例如：Дамдины Сүхбаатар（达木丁·苏赫巴托尔）, Улаанбаатар хот（乌兰巴托市）, Энхтайвны гудамж（和平街）, Богд уул（博格达山）, Орхон гол（鄂尔浑河）, Шувуун саарал（马名）, Банхар（狗名）等等。
  Дэлхий дахины албан ба олон нийтийн байгууллагын нэрийг хэдэн үгээр бүтсэн бол цөмийг том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Дэлхийн Банк, Эдийн Засгийн Харилцан Туслалцах Зөвлөл гэх мэт.
　　全世界的事务机构和许多公共机构的名称如果是由几个词构成的，每个词的首字母均大写。例如：Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага（联合国）, Дэлхийн Банк（世界银行）, Эдийн Засгийн Харилцан Туслалцах Зөвлөл（经济互助委员会）等等。
  Улс гүрэн ба улсын төвийн хороо, зөвлөл, яам, холбоо зэрэг байгууллагын нэр хэдэн үгээр бүтсэн бол цөмийг том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Монгол Ардын Хувьсгалт Нам, Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам, Монголын Хөгжмийн Зохиолчдын Холбоо, Дэд Бүтцийн Яам гэх мэт.
　　国家和中央团体、委员会、政府部门、联合会等机构的名称如果是由几个词构成的，每个词的首字母均大写。例如：Монгол Ардын Хувьсгалт Нам（蒙古人民革命党）, Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам（蒙古国家民主党）, Монголын Хөгжмийн Зохиолчдын Холбоо（蒙古作曲家联合会）, Дэд Бүтцийн Яам（基础设施部）等等。
  Үүнээс бусад улсын төвийн захиргаанд харьяалагдах албан үйлдвэр, аймаг, сум дүүрэг, соёл шинжлэх ухаан зэрэг газрын нэрийг хэдэн үгээр бүтсэн бол зөвхөн эхний үгийг том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээлэн, Сэлэнгэ аймгийн Намын хороо, Ерөөгийн Сангийн аж ахуй, Ноосны үйлдвэрийн нэгдэл, Хүүхдийн хувцасны үйлдвэр гэх мэт.
　　除此之外的和中央行政相关的其他事务机构，省、县、文化科研等机构名称如果是由几个词构成的，则只有第一个字母大写。例如：Сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээлэн（教育学研究所）, Сэлэнгэ аймгийн Намын хороо（色楞格省党委）, Ерөөгийн Сангийн аж ахуй（伊罗县国营农牧场）, Ноосны үйлдвэрийн нэгдэл（毛纺织工业公司）, Хүүхдийн хувцасны үйлдвэр（儿童服装厂）等等。
Тайлбарлах нь:
　　注释：
  a) 47-р зүйлийн 3, 4-д заасан оноосон нэрийг дэлгэрэнгүй товч ямраар ч бичсэн том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс, Оросын Холбооны Улс, Их Сургууль, Улсын Их Сургууль гэх мэт.
　　第47条规则第三、四款所示的专有名词无论详写还是简写，每个词的首字母均大写。例如：Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс（苏维埃社会主义共和国联盟）, Оросын Холбооны Улс（俄罗斯联邦）, Их Сургууль（大学）, Улсын Их Сургууль（国立大学，均是蒙古国立大学的简称）等等。
  b) Монгол, Орос зэргийн улс орны нэрийг зөвхөн хүний ерийн нэр болгож хэрэглэх буюу орон улсаас өөр эд юм ба ерийн нэр үгийн өмнө тодотгол болгож хэрэглэсэн бол бага үсгээр бичнэ. Жишээлбэл: Жижигхэн монгол эмээл моринд халтай. Бид орос хэл суралцахыг больжээ гэх мэт. Бас “монгол хэл” гэхэд бага үсгээр бичээд “Монголын хэл” гэхэд том үсгээр бичнэ. Учир нь монгол хэл гэхэд “Монгол” бол зөвхөн тодотгол бөгөөд “ямар” гэсэн асуутад хариу болно. Монголын хэл гэдгийн “Монгол” бол орон улс нийтийг нэрлэж байгаа юм. Гэвч тэр монголын үс нь хар гэхэд монголыг жижиг үсгээр бичнэ. Учир нь энд Монгол улсыг хэлээгүй, зөвхөн нэг монгол хүнийг хэлж байна.
　　像Монгол（蒙古）, Орос（俄罗斯）之类的国家名，如果只是用作指代人的通名，或是在表示除国家之外的其他事物或通名的词前作定语，那么要小写。例如：Жижигхэн монгол эмээл моринд халтай.（太小的蒙古鞍伤马。）Бид орос хэл суралцахыг больжээ.（我们学过俄语。）等等。而且，虽然“монгол хэл”要小写，“Монголын хэл”却要大写。这是因为在“монгол хэл”中，“Монгол”只是一个定语，也即是对问题“什么样的”的回复。在“Монголын хэл”中，“Монгол”则表示整个国家。但是，在说“тэр монголын үс нь хар”（那个蒙古人的头发是黑色的）时，“монгол”一词要小写，这是因为在这里说的不是蒙古国，只是一个蒙古人。
  c) Том үсгээр бичигдвэл зохих хэдэн үгээр бүтсэн нэг юмын нэрийг товчилж аль нэг үгийг авч бичвэл түүнийг том үсгээр эхэлж бичихгүй. Жишээлбэл: Манай байгууллагын Монголын Үндэсний Ардчилсан Намын гишүүд цуглав. Манайд намын хэдэн гишүүн цуглав. Монгол Ард Улсын төлөө зүтгэх, улсын төлөө зүтгэх гэх мэт.
　　c) 对于应该大写的由几个词构成的指示某一事物的名称来说，如果在缩写时取其中一词，这个词的首字母并不大写。例如：Манай байгууллагын Монголын Үндэсний Ардчилсан Намын гишүүд цуглав.（我们单位的蒙古国家民主党党员集会了。）Манайд намын хэдэн гишүүн цуглав.（我们这儿的几个党员集会了。）Монгол Ард Улсын төлөө зүтгэх（为了蒙古人民共和国而努力）, улсын төлөө зүтгэх（为了国家而努力）等等。
  Ном зохиол, сонин, сэтгүүл, нэгдэл зэргийн нэрийг хашилтад том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Баабарын “Монголын түүх” ном сайн зарагдаж байна. “Компьютер Таймс” сонин, “Хөдөлмөр” нэгдэл гэх мэт.
　　书籍、报纸、杂志、公司等的名称在引号中大写首字母。例如：Баабар的“Монголын түүх” 一书很畅销。“Компьютер Таймс”报，“Хөдөлмөр”公司等等。
  Эрхэмлэн хүндэтгэсэн утгаар хэрэглэсэн зарим үгийг том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Жаран насны ойг тань тохиолдуулан Танд эрүүл энх, урт удаан наслахыг ерөөе; Даян дэлхийд Энхтайван мандтугай! гэх мэт.
　　表示尊敬之意的一些词大写首字母。例如：Жаран насны ойг тань тохиолдуулан Танд эрүүл энх, урт удаан наслахыг ерөөе;（值此六十岁大寿之际，祝您身体安康，长命百岁！）Даян дэлхийд Энхтайван мандтугай!（全世界和平万岁！）等等。
  Онцгой дурсгалт үйл явдлын нэрийг том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Октябрийн хувьсгал, Майн баяр гэх мэт.
　　有特殊纪念意义的事件名称大写首字母。例如：Октябрийн хувьсгал（十月革命）, Майн баяр（五一节）等等。
  Хамт бичиж заншсан хоёр үгнээс бүтсэн оноосон нэрийн хоёрдугаар үг нь эгшгээр эхэлсэн байвал хооронд нь холбоос тавьж хоёр дахь үгийг томоор эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Баян-Өлгий, Буян-Өлзий, Баруун-Урт хот гэх мэт.
　　习惯上合写的由两个词构成的专有名词的第二个词如果以元音字母开头，两词之间加上连字符，第二个词大写首字母。例如：Баян-Өлгий, Буян-Өлзий, Баруун-Урт хот等等。

Дүрэм 48　规则48
  Үг хурааж бичих:
　　词的缩写：
  Хэдэн үгээр бүтсэн нэг нэрийг хурааж бичиж болно.
　　由几个词构成的一个名称可以缩写。
  Эхний үеэр хураана. Жишээлбэл: ня-бо (нягтлан бодогч), тө (төгрөг), мө (мөнгө) гэх мэт.
　　用开头音节缩写。例如：ня-бо (нягтлан бодогч), тө (төгрөг), мө (мөнгө)等等。
  Эхний үсгээр хураана. Жишээлбэл: МАХН, МУ, МҮАН гэх мэт.
　　用开头字母缩写。例如：МАХН, МУ, МҮАН等等。
  Заримдаа хоёр үгээр бүтсэн нэг нэрийг хураахдаа хоёр үгийн эхний үсгээр хураана. Жишээлбэл: БХ-Баянхонгор, УБ-Улаанбаатар гэх мэт.
　　有时，在缩写由两个词构成的一个名称时，用两个词的词首字母缩写。例如：БХ-Баянхонгор, УБ-Улаанбаатар等等。
  Зарим үгийг эх адгийн үсгээр хурааж болно. Жишээлбэл: 18-р хурал, 5-р сар, н-р (нөхөр), д-р (доктор) гэх мэт.
　　有的词可以用首尾字母缩写。例如：18-р хурал, 5-р сар, н-р (нөхөр), д-р (доктор)等等。
  Оноосон нэрийг үсгээр хураавал бүх үсгийг томоор бичнэ. Үеэр хураавал үеийн эхний үсгийг буюу бүх үсгийг томоор бичнэ. Хүний овог нэрээс бусад оноосон нэрийг хураасан үсгийн ард цэг тавихгүй. Жишээлбэл: МСДН, МУ, ХЗХ (Хөгжмийн зохиолчдын холбоо), МонЦаМэ буюу МОНЦАМЭ, Д.Нацагдорж, Ц.Гайтав гэх мэт.
　　专有名词用字母缩写时，全部字母大写。用音节缩写时，音节首字母大写或全部字母均大写。除了人名中的父名外，其他专有名词的缩写字母后面不加句号。例如：МСДН, МУ, ХЗХ （Хөгжмийн зохиолчдын холбоо, 作曲家联合会）, МонЦаМэ或МОНЦАМЭ（蒙通社）, Д.Нацагдорж, Ц.Гайтав等等。

Дүрэм 49　规则49
Гадаад үгийг бичих нь:
　　借词的书写：
  Монгол хэлэнд эрт цагт орсон бөгөөд нийтэд гадаад үг гэж мэдэгдэхээ больсон үгийг монгол үсгийн дүрмийг баримталж бичнэ. Жишээлбэл: шил, эрдэнэ, цонх, янз, судар, саван, савхи, булигаар гэх мэт.
　　蒙古语中早期借入、一般人已不再视为借词的词按蒙古语字母规则书写。例如：шил, эрдэнэ, цонх, янз, судар, саван, савхи, булигаар等等。
  Ойрмог гадаад хэлнээс аваад гадаад үг гэдэг нь нийтэд мэдэгдэж байгаа үгийг бичихэд уг хэлний дуудлага ба бичгийн дүрсийг харгалзана. Орос үг ба оросоор дамжиж ирсэн гадаад үгийг оросоор яаж бичдэгийг ерөнхийд нь баримталж бичнэ. Жишээлбэл: мотор, феодал, трест, трактор, большевик, артель гэх мэт.
　　在书写新近从外语中引入、一般人尚视为借词的词时，要顾及来源语的发音和书写规则。在书写俄语借词或经由俄语引入的借词时，通常遵循俄语的书写方式。例如：мотор, феодал, трест, трактор, большевик, артель等等。
  Гадаад үг бол монгол хэлний эгшиг зохицох ёс, балархай эгшгийн дүрэм ба гээгдэх эгшгийн дүрмийг дагахгүй.
　　借词不遵从蒙古语的元音和谐律、模糊元音规则和脱落元音规则。
  Оросоор ия үсгээр төгссөн үгийн эцсийн ия үсгийг их төлөв хасна. Жишээлбэл: Румыния-Румын, станция-станц, комиссия-комисс, лекция-лекц гэх мэт. Гэвч ия үсгээр төгссөн зарим үгийн эцсийн гийгүүлэгч зөөлөрсөн байвал зөвхөн я үсгийг хасна. Жишээлбэл: Азия-Ази, Италия-Итали гэх мэт.
　　在俄语中以字母ия结尾的借词，其末尾的ия多数情况都要去掉。例如：Румыния-Румын, станция-станц, комиссия-комисс, лекция-лекц等等。但是，有些以字母ия结尾的借词，其末尾的辅音如被软化，则只去掉字母я。例如：Азия-Ази, Италия-Итали等等。
  Гадаад үгийн эцэст өргөлтгүй богино эгшиг байвал түүнийг их төлөв хасна. Жишээлбэл: фабрика-фабрик, аптека-аптек, норма-норм, тонна-тонн гэх мэт. Хэрэв гадаад үгийн эцсийн эгшиг өргөлттэй бол хасаж болохгүй. Жишээлбэл: кино, пальто, шевро гэх мэт.
　　借词末尾如果有非重读的短元音，多数情况要将其去掉。例如：фабрика-фабрик, аптека-аптек, норма-норм, тонна-тонн等等。如果借词末尾的元音带重音，则不能去掉。例如：кино, пальто, шевро等等。
  Гадаад үгэнд монгол хэлний залгавар залгаж болно. Гадаад үгэнд ямар нэг эр эгшиг байвал эр үгийн залгавар залгана.
　　借词可以添加蒙古语的接续成分。借词中只要有一个阳性元音，就要添加阳性词的接续成分。
  Нэг үгэнд хэд хэдэн өөр эгшиг байвал аль өргөлттэй эгшигт нь зохицуулан залгавар залгана. Хэрэв эр эгшиг дээр өргөлт ногдоогүй бол эхний эр эгшигт зохицуулан залгавар залгана. Жишээлбэл: аптекаар, пионерын, театрууд, бригадад, механикжсан, автобуснаас, ацетоны гэх мэт. Хоёр үгнээс бүтсэн нэг нэрийн сүүлчийн үгийн эгшигт зохицуулан залгавар залгана. Жишээлбэл: агротехникээр, амперметрийн, атмосферээс гэх мэт.
　　一个词中如有好几个不同的元音，添加接续成分时要与带重音的元音和谐。如果重音不在阳性元音上，添加接续成分时则与第一个阳性元音和谐。例如：аптекаар, пионерын, театрууд, бригадад, механикжсан, автобуснаас, ацетоны等等。在给由两个词构成的一个词添加接续成分时，要与后一个词的元音相和谐。例如：агротехникээр, амперметрийн, атмосферээс等等。
  Гажилт:
　　例外：
  Зарим үгийн төгсгөлийн өргөлтөт эр эгшиг балархай хэлэгдвэл монгол хэлний уламжлал ёсоор нэгдүгээр үеийн эгшигтэй зохицуулан эгшиг бичиж болно. Жишээлбэл: кило-килээр, килтэй, киллэвэл, киллэнэ гэх мэт.
　　有些词词末带重音的阳性元音如果发音模糊，那么按照蒙古语传统，书写元音时要和第一个音节中的元音和谐。例如：кило-килээр, килтэй, киллэвэл, киллэнэ等等。
  Гадаад үгэнд ямар нэг эр эгшиг байхгүй бол эм үгийн залгавар залгана. Жишээлбэл: хими-химиэс, лент-лентээр, шеф-шефийн, трест-трестүүд гэх мэт.
　　借词中如一个阳性元音也没有，则添加阴性词的接续成分。例如：хими-химиэс, лент-лентээр, шеф-шефийн, трест-трестүүд等等。
  К үсгийг хэлний г үсгийн дүрмээр к үсгээр төгссөн эр үгэнд ий эгшиг залгах ба к үсгийг эгшигт гийгүүлэгчийн адил үзэж залгавар залгана. Жишээлбэл: фабрикийн, паркт, тактикаа гэх мэт.
　　在以字母к结尾的阳性词中，照舌音г字母规则，在字母к后接续元音ий。且在添加接续成分时，要把字母к视同带元音的辅音。例如：фабрикийн, паркт, тактикаа等等。
  Мөн щ үсгийг ш үсгийн адил үзэж зохих залгавар залгана.
　　至于字母щ，添加接续成分时则视同字母ш。
  Б, п, ф, в үсгийг нэг төрлийн үсэг гэж адилаар үзнэ. Жишээлбэл: Ямар драп вэ? Хэний шкаф бэ? Хэдэн куб бэ? шкафт, клубт гэх мэт.
　　字母б, п, ф, в视为相似的一类字母。例如：Ямар драп вэ? Хэний шкаф бэ? Хэдэн куб бэ? шкафт, клубт等等。
  Оросын у үсгийг монголын ү үсгийн адил эм эгшиг гэж үзэж залгавар залгана. Жишээлбэл: клубээс, группийн гэх мэт.
　　在添加接续成分时，俄语中的字母у视为与蒙古语中的字母ү相同的阴性元音。例如：клубээс, группийн等等。


Сул үг, дагавар үгийг зөв бичих дүрэм　虚词、后置词的正确书写规则

Дүрэм 50　规则50
  Сул үгийг уг үгнээс нь саланги бичнэ.
　　虚词与根词分写。
  Асуух сул үг бэ, вэ заримдаа урт эгшигтэй, заримдаа эгшиггүй хэлэгдэх боловч вээ, в хоёр хэлбэрийг хэрэглэхгүй, дандаа бэ, вэ гэж богино эгшигтэй бичнэ. Жишээлбэл: Таны нас хэд вэ? Та хэзээ буцах вэ? Хэн хэлэх вэ? гэх мэт.
　　疑问虚词бэ, вэ在发音时尽管有时带长元音，有时不带元音，但是不能写成вээ, в这两种形式，只能写成带短元音的бэ, вэ。例如：Таны нас хэд вэ?（您多大年纪了？）Та хэзээ буцах вэ?（您什么时候回去？）Хэн хэлэх вэ?（谁要说？）等等。
  В, л, м, н үсгээр төгссөн үгэнд бэ бичнэ. Жишээлбэл: Яасан их ов бэ? Ямар өргөн гол бэ? Аль аймгийн ямар сум бэ? Өнөөдөр хэдэн бэ? гэх мэт. Үүнээс бусад эгшиг, гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд вэ бичнэ. Жишээлбэл: Ямар газар вэ? Хэний хонь вэ? Хэн хэлэх вэ? Одоо яах вэ? (яахав гэж бичиж болохгүй) гэх мэт.
　　在以字母в, л, м, н结尾的词后面写бэ。例如：Яасан их ов бэ?（多大的阴谋啊！）Ямар өргөн гол бэ?（多宽的河啊！）Аль аймгийн ямар сум бэ?（哪个省的哪个县啊？）Өнөөдөр хэдэн бэ?（今天几号？）等等。在以其他元音、辅音字母结尾的词后面写вэ。例如：Ямар газар вэ?（什么地方啊？）Хэний хонь вэ?（谁的羊啊？）Хэн хэлэх вэ?（谁要说？）Одоо яах вэ?（现在怎么办？）（不能写成яахав）等等。
注释：яахав这个合写形式现在可以应用。
  Асуух сул үг юу, юү хоёрыг урт ба хос эгшгээр төгссөн үгэнд эгшиг зохицох дүрмээр бичнэ. Жишээлбэл: Адуу юу, тэмээ юү? Малгай юу? бээлий юу? гэх мэт.
　　疑问虚词юу, юү二者按元音和谐律写在以长元音或双元音结尾的词后。例如：Адуу юу, тэмээ юү?（马还是骆驼？）Малгай юу? бээлий юу?（帽子还是手套？）等等。
  Үүнээс бусад богино эгшиг, гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд уу, үү бичнэ. Жишээлбэл: хана уу, унь уу, тэрэг үү, чарга уу гэх мэт.
　　除此之外，在以短元音和辅音字母结尾的词后写уу, үү。例如：хана уу, унь уу, тэрэг үү, чарга уу等等。
  Л, ч, шүү сул үгийг ямар ч үгийг дагуулан саланги бичнэ. Жишээлбэл: Сайн л явна. Өвс ч их ургажээ. Тоогоо бодно шүү гэх мэт.
　　Л, ч, шүү这几个虚词在任何词后面都分写。例如：Сайн л явна.（走得很好。）Өвс ч их ургажээ.（连草都已经长高了。）Тоогоо бодно шүү（要算一下啦。）等等。
  Зөвшөөрөх сул үг за-г богино эгшигтэй бичнэ.
　　允许虚词за写成带短元音的形式。
  Даа, дээ, доо, дөө сул үгийг эгшиг зохицох дүрэм баримтлан саланги бичнэ. Жишээлбэл: авна даа, хэлнэ дээ, олно доо, өгнө дөө гэх мэт.
　　虚词даа, дээ, доо, дөө遵照元音和谐律与前面的词分写。例如：авна даа, хэлнэ дээ, олно доо, өгнө дөө等等。
  Дуудах аялга үг аа, ээ, оо, өө дөрвийг эгшиг зохицох дүрмийг баримтлан саланги бичнэ. Жишээлбэл: хүүхдүүд ээ, залуучууд аа, нөхөд өө гэх мэт.
　　呼唤感叹词аа, ээ, оо, өө四者遵照元音和谐律与前面的词分写。例如：хүүхдүүд ээ, залуучууд аа, нөхөд өө等等。
  Дагавар үг уруу гэж бичихдээ эгшиг зохицуулахгүй эхний эгшгийг хасахгүй эр эм ямар ч үгэнд уруу хэвээр нь бичнэ. Жишээлбэл: уул уруу (уул өөд гэдэгтэй адил), гэр уруу (гэр өөд гэдэгтэй адил), гол уруу, өрөө уруу гэх мэт. Уул руу, гэр лүү гэж бичихгүй.
　　后置词уруу在书写时，其元音不需和谐，开头的元音字母不去掉，无论阳性词还是阴性词后уруу都保持原样。例如：уул уруу（和уул өөд同义）, гэр уруу（和гэр өөд同义）, гол уруу, өрөө уруу等等。不写作Уул руу, гэр лүү。
注释：这一条现在已过时。
  Идэвхгүй “а” язгуур нь гээгдсэн “сан, даг” нөхцөлийг уг үгнээс нь саланги эгшиг зохицох дүрмийн ёсоор “сан, сэн, сон, сөн; даг, дэг, дог, дөг” гэж бичнэ. Жишээлбэл: явсан сан, явсан даг, ирдэг сэн, ирдэг дэг, очсон сон, очсон дог, өгсөн сөн, өгсөн дөг, хардаг сан, хардаг даг, мэддэг сэн, мэддэг дэг гэх мэт.
　　脱落了消极词根“а”的词尾“сан, даг”与根词分写，并按元音和谐律写成“сан, сэн, сон, сөн; даг, дэг, дог, дөг”等形式。例如：явсан сан, явсан даг, ирдэг сэн, ирдэг дэг, очсон сон, очсон дог, өгсөн сөн, өгсөн дөг, хардаг сан, хардаг даг, мэддэг сэн, мэддэг дэг等等。
  Тэрчлэн, мэтчилэн, энэчлэн, сэтгэлчлэн зэрэг чилэн залгаврыг балархай эгшгийн дүрэм, эгшиг зохицох ёсоор уг үгтэй нь хамт бичнэ. Жишээлбэл: түүнчлэн, явдагчлан, явсанчлан гэх мэт.
　　Тэрчлэн, мэтчилэн, энэчлэн, сэтгэлчлэн等词中的接续成分чилэн按照模糊元音规则和元音和谐律与根词合写。例如：түүнчлэн, явдагчлан, явсанчлан等等。

金仕并

Монгол бичигт хэрэглэх цэг, цэглэлийн дүрэм　蒙古文标点符号规则

Дүрэм 51　规则51
  Цэг (.):
　　句点(.):
  Хүүрнэсэн өгүүлбэрийн эцэст цэг тавина. Жишээлбэл: Нар гарав. Монгол хүн дэлхийн тавцанд нэрээ дуурсгав. гэх мэт.
　　陈述句尾用句点。例如：Нар гарав.（太阳升起。）Монгол хүн дэлхийн тавцанд нэрээ дуурсгав.（蒙古人在世界舞台上已享有盛名。）等等。
  Ерийн байдлаар захирсан өгүүлбэрийн эцэст мөн цэг тавина. Жишээлбэл: хүү минь, хичээлээ давт. Дараа нь хоолоо ид. гэх мэт.
　　通常情况下祈使句尾也用句点。例如：хүү минь, хичээлээ давт.（我的孩子，你复习功课吧。）Дараа нь хоолоо ид.（干完就吃饭吧。）等等。
  Тооны тэмдгийн ард цэг тавьж дугаар гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Жишээлбэл: 1. хичээл (нэгдүгээр хичээл), 10. бүлэг (аравдугаар бүлэг), 5. дасгал (тавдугаар дасгал) гэх мэт.
　　数字符号后加句点表明其序数之义。例如：1. хичээл（第一课）, 10. бүлэг（第十章）, 5. дасгал（练习五）等等。
  Цэгийг үг хураасныг заахад хэрэглэнэ. Жишээлбэл: Д. Сүхбаатар, Т. Жаргал гэх мэт.
　　句点可以用来表示省略。例如：Д. Сүхбаатар, Т. Жаргал等等。
  Тэмдэглэх нь:
　　注意：
  Номын нэр, бүлэг гарчиг, албан газрын хаяг зэргийг том үсгээр эхэлж бичих боловч эцэст нь цэг тавихгүй.
　　书名、章节标题、机关名称等在书写时虽然大写首字母，末尾并不用句点。

Дүрэм 52　规则52
  Асуултын тэмдэг (?):
　　问号(?)：
  Асуусан өгүүлбэрийн эцэст асуултын тэмдэг тавина. Хэрэв асуусан утгатай хэд хэдэн үг, өгүүлбэр дараалан орвол тэрхүү үг өгүүлбэр тус бүрд асуултын тэмдэг тавьж болох ба эсвэл өгүүлбэрийн хооронд таслал тавьж өгүүлбэрийн эцэст асуултын тэмдэг тавьж болно. Жишээлбэл: Энэ номыг та уншсан уу? Үгүй юү? Уншсан бол танд ямар санагдав? Энэ номыг та уншсан уу, үгүй юү, уншсан бол ямар санагдав? гэх мэт.
　　疑问句尾用问号。如果带有疑问意义的好几个词、句子连续出现，则在这些词和句子的每一个后面都加问号，或者在句子间加逗号，在句子末尾用问号。例如：Энэ номыг та уншсан уу? Үгүй юү? Уншсан бол танд ямар санагдав?（你看了这些书没有？看了的话觉得如何？） Энэ номыг та уншсан уу, үгүй юү, уншсан бол ямар санагдав?等等。
  Иш татсан зүйлд зарим нь эргэлзээтэй буюу бүрхэг санагдвал өгүүлбэр дотор асуултын тэмдгийг хаалтад тавьж болно. Жишээлбэл: Доржийн хэлсэн нь: “Бэлчээрийн өвсний сөлтэй эсэхийг мэдэхийн тулд хэдэн ширхэг өвсийг шатааж үзэх хэрэгтэй. Өвс шатаад хар өнгөтэй болбол сөлтэй байна. Хөх өнгөтэй өвс (?) бол сөлгүй байна” гэх мэт.
　　引文中有的内容如有疑问或意义模糊，可在句子中添加用括号括起来的问号。例如：Доржийн хэлсэн нь: “Бэлчээрийн өвсний сөлтэй эсэхийг мэдэхийн тулд хэдэн ширхэг өвсийг шатааж үзэх хэрэгтэй. Өвс шатаад хар өнгөтэй болбол сөлтэй байна. Хөх өнгөтэй өвс (?) бол сөлгүй байна.”（道尔吉说：“要知道牧场上的草是不是秋青草，要取几茎草烧烧看。把草烧过之后，如果是黑色的，那就是秋青草。如果是蓝色的草(?)，那就不是秋青草。”）等等。
  Бусдын шууд асуусан үгийг өгүүлбэрийн дотор оруулан бичихэд мөн асуултын тэмдэг тавина. Жишээлбэл: Багш сурагчдаас “Хичээлээ бэлтгэсэн үү?” гэж асуугаад сурагчдын бэлтгэсэн даалгаврыг шалгаж эхлэв. гэх мэт.
　　在句子中引用其他直接疑问的内容时，同样使用问号。例如：Багш сурагчдаас “Хичээлээ бэлтгэсэн үү?” гэж асуугаад сурагчдын бэлтгэсэн даалгаврыг шалгаж эхлэв.（老师问学生们：“功课准备好了吗？”然后开始检查学生准备好的作业。）等等。

Дүрэм 53　规则53
  Анхаарлын тэмдэг (!):
　　叹号(!)：
  Сэтгэл ихэд хөдлөн хэлсэн (анхааруулах) өгүүлбэрийн эцэст анхаарлын тэмдэг тавина. Жишээлбэл: Монгол улс мандтугай! Онгоц ирлээ ээ! гэх мэт.
　　在表达十分激动的心情（感叹）的句子末尾用叹号。例如：Монгол улс мандтугай!（蒙古国万岁！）Онгоц ирлээ ээ!（船要来了！）等等。
  Сэтгэл ихэд хөдөлж хэлсэн хандсан үг, аялга үгийн дараа анхаарлын тэмдэг тавина. Жишээлбэл: Нөхөд өө! Амласан ашгаа олохын тулд хүчээ дайчлая! Ээ гялай! Манай компани ялжээ! гэх мэт.
　　在表达十分激动的呼词、感叹词后面用叹号。例如：Нөхөд өө! Амласан ашгаа олохын тулд хүчээ дайчлая!（同志们！为了实现承诺的利润而努力吧！）Ээ гялай! Манай компани ялжээ!（太高兴了！我们公司胜了！）等等。

Дүрэм 54　规则54
  Цуваа цэг (...):
　　排点，省略号(...)：
  Өгүүлбэр төгсөөгүй буюу өгүүлбэрийн дунд хэлэлгүй орхисон үгийн оронд цуваа цэгийг тавина. Жишээлбэл: Нэг хүн: Аливаа жижиг юмыг урьд хар хумсны төдий гэж зүйрлэдэг байсан. Энэ зүйрлэл одоо... гээд хэлэх гэтэл нөгөө хүн: Тэр зүйрлэл хуучиржээ гэж хэлэв. гэх мэт.
　　句子未完或句子中间未说完时，未写出来的词用省略号代替。例如：Нэг хүн: Аливаа жижиг юмыг урьд хар хумсны төдий гэж зүйрлэдэг байсан. Энэ зүйрлэл одоо... гээд хэлэх гэтэл нөгөө хүн: Тэр зүйрлэл хуучиржээ гэж хэлэв.（一个人说，从前都是把细小的东西比喻成像黑指甲那么大。这个比喻现在……这时另一个人说，这个比喻过时了。）等等。
  Үг өгүүлбэр төгссөн боловч зохиогч санаагаа бүрэн гаргаж чадаагүй дутуу орхисон гэж үзвэл цуваа цэгийг тавина. Жишээлбэл: Би чоныг хөөж явтал чоно жалга уруу оров... гэх мэт.
　　词句虽然结束，但是作者未能充分地表达全部意思时，使用省略号。例如：Би чоныг хөөж явтал чоно жалга уруу оров...（我追赶狼，直到狼进了山沟……）等等。
  Мэгдэж түгдэрсэн буюу ээрч түдгэлзсэн газарт цуваа цэгийг тавина. Жишээлбэл: Юу... юунд... шатаах билээ. Миний бод... бодвол эндхийн ар... ард о... олонд тар... тарааж өг ... өгвөл зүй ... зүйтэй гэж хэлмэгц ... гэх мэт.
　　在因惊慌而断断续续或因口吃而吞吞吐吐的地方用省略号。例如：Юу... юунд... шатаах билээ.（为……为什么……烧了呢。）Миний бод... бодвол эндхийн ар... ард о... олонд тар... тарааж өг ... өгвөл зүй ... зүйтэй гэж хэлмэгц ...（一说到“我……我觉得在这儿的后……后面给大……大家分……分发比……比较好”……）等等。
  Иш татсан зүйлд энд тэндээс орхисон бол тэр орхисон газрыг цуваа цэг тавьж тэмдэглэнэ. Жишээлбэл: 1925 онд Монголын сэхээтэнд илгээсэн захидалдаа М. Горький бичсэн нь: ... Идэвхтэй зарчим, ухааны шаргуу ажиллагааг илүү үзүүлсэн бөгөөд үргүй чөлөөг хүсэх биш, харин жинхэнэ эрх чөлөөг хүссэн зүйлийг ... өргөнөөр харуулсан зохиолыг орчуулах нь чухал гэж сургамжилсан юм. гэх мэт.
　　在引文中如有所省略，在省略之处要用省略号以示注意。例如：1925 онд Монголын сэхээтэнд илгээсэн захидалдаа М. Горький бичсэн нь: ... Идэвхтэй зарчим, ухааны шаргуу ажиллагааг илүү үзүүлсэн бөгөөд үргүй чөлөөг хүсэх биш, харин жинхэнэ эрх чөлөөг хүссэн зүйлийг ... өргөнөөр харуулсан зохиолыг орчуулах нь чухал гэж сургамжилсан юм.（1925年М. 高尔基在写给蒙古知识分子的公开信中教导道：“……有必要翻译更能展示主动原则、意识的顽强活动，以及广泛展示……不希冀无益的自由，而是希冀真正的自由的内容的作品。”）等等。
  Шүлгүүдийн мөрүүдийг орхисон буюу үргэлжилсэн зохиолын том бүлэг, их хэсгийг орхисныг үзүүлэх гэвэл цуваа цэгийн оронд мөрлөсөн цэгийг тавина.
　　若要表示数行诗歌的省略或散文的篇章、大段落的省略，则用删节号代替省略号。

Дүрэм 55　规则55
  Давхар цэг (:):
　　冒号(:)：
  Аливаа хүний хэлсэн үг, бодол санаа зэргийг бичихдээ өмнө нь өгүүлэгч, бодогч эзний дараа давхар цэг тавиад уг хөндлөнгийн үгийг хашилтад бичнэ. Жишээлбэл: Багш: “Хичээлээ эхэлье” гэж сурагчдад хэлэв.
　　在写任何人说的话或思想之类的时候，前面的说话者、思想者主体后面用冒号，其所说、所思的原文写在引号内。例如：Багш: “Хичээлээ эхэлье” гэж сурагчдад хэлэв.（老师对学生说：“上课吧。”）
  Давхар цэгийн дараа хашилтын оронд урт зураасыг хэрэглэж болно. Ингэвэл гол төлөв догол мөрөөс эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Багш: - Хичээлээ эхэлье гэж сурагчдад хэлэв.
　　冒号后面的引号可以用破折号代替。这样写的时候，多数情况下要另起一行并空格。例如：Багш: - Хичээлээ эхэлье гэж сурагчдад хэлэв.
  Аливаа тоочин хэлэх зүйлийн өмнө хамтатгасан буюу угтсан утгатай (жишээ нь, жишээлбэл, тухайлбал, үлгэрлэвэл, нэрлэвэл зэрэг) үг байвал давхар цэг тавина. Жишээлбэл: Жишээ нь: гэх мэт.
　　在任何列举的项目前面如果有具总括性或前置性意义（жишээ нь, жишээлбэл, тухайлбал, үлгэрлэвэл, нэрлэвэл等等）的词语，则使用冒号。例如：Жишээ нь:等等。

Дүрэм 56　规则56
  Таслал (,):
　　逗号(,)：
  Таслал тавихгүй бол өгүүлбэрийн утга хувирах буюу бүрхэг болох газарт таслал заавал тавина.
　　在不用逗号句子的意义会变化或变得模糊的地方一定要用逗号。
  Таслалыг хэрэглэх нь:
　　逗号的用法：
  Зэрэгцсэн гишүүн хэд хэдэн үг, хоршоо үгээр бүтсэн бөгөөд таслал тавихгүй бол утга бүрхэгдмээр байвал хооронд нь таслал тавина. Жишээлбэл: Талд олон хонь, цөөн адуу, хэдэн үхэр бэлчиж байна. Хойд авдрыг нээвэл: Хуйгаар торго, хунзаар цай, хулсан лимбэ, хуур ятга, бийр янтай, бичиг данс, шагай шатар, хашлага сум, эрийн зодог, эмийн цавуу, морины хусуур, хур сүүлийн боолт хүртэл цөм бүрэн, түүнийг мялаая гэх мэт.
　　并列短语的成分如由几个词或复合词构成，而且如果不用逗号会让意义变得模糊，则在并列成分之间加逗号。例如：Талд олон хонь, цөөн адуу, хэдэн үхэр бэлчиж байна.（草原上有许多绵羊、少数马和几只牛在吃草。）Хойд авдрыг нээвэл: Хуйгаар торго, хунзаар цай, хулсан лимбэ, хуур ятга, бийр янтай, бичиг данс, шагай шатар, хашлага сум, эрийн зодог, эмийн цавуу, морины хусуур, хур сүүлийн боолт хүртэл цөм бүрэн, түүнийг мялаая.（要打开后面的箱子的话，里面是一卷绸子、一筐茶、竹笛、琴瑟、笔砚、书档、羊拐、弹骨、男人的摔跤坎肩、女人的浆糊、马毛剃刀直到鸡毛头饰的全套，以表庆贺。）等等。
  Хэрэв зэрэгцсэн зарим гишүүд нь нэг үгээр ба хэд хэдэн үгээр холилдон бүтсэн бол нэг үгээр бүтсэн зэрэгцсэн гишүүнийг таслалгүй бичиж болно.
　　假如有的并列短语是由一个词和好几个词混合构成的，在书写由一个词构成的并列成分时可以不用逗号。
  Таслалыг урт өгүүлбэрийг хэсэглэн уншихын тул бичих ба бас нөхцөл үйл өгүүлэхүүн нь өмнөх хойнох аль үгэнд холбогдож байгааг харуулахын тулд тавина. Жишээлбэл: Дарга ирж, байгаа хүмүүсийг хуралдуулав. Дарга-ирж байгаа хүмүүсийг хуралдуулав. Арслан-Туулын хөвөөнд очоод, усанд орж байгаа Дуламтай дайралдав. Арслан-Туулын хөвөөнд очоод усанд орж байгаа Дуламтай дайралдав. гэх мэт.
　　在为了能分段地阅读而书写长句时，以及在为了显示出副动词谓语和前面或后面哪一个词相关时，要使用逗号。例如：Дарга ирж, байгаа хүмүүсийг хуралдуулав.（首长进来，召集在场的人开会。）Дарга-ирж байгаа хүмүүсийг хуралдуулав.（首长召集要来的人开会。） Арслан-Туулын хөвөөнд очоод, усанд орж байгаа Дуламтай дайралдав.（阿斯兰到了图勒河　畔之后，碰到了要下水的杜拉姆。）Арслан-Туулын хөвөөнд очоод усанд орж байгаа Дуламтай дайралдав.（阿斯兰碰到了到了图勒河畔之后要下水的杜拉姆。）等等。
  Зарим дэд гишүүн нь дараагийн үгэнд шууд холбогдохгүй нэг буюу хэдэн үгийг алгасаж өөр үгэнд холбогдох бол таслал тавина. Жишээлбэл: Өчигдөр, таны авчирсан номыг уншив. Өчигдөр таны авчирсан номыг уншив. Модчин-Хэнтийн салбар уулнаас мод огтлох, цахилгаан хөрөөгөөр банз зүсэх, сүүний заводад хэрэглэх торх хийх зэрэг ажлыг хийж байна. Үүнд огтлох, зүсэх, хийх зэрэг үг нь ажлыг гэдэг үгийн тодотгол бөгөөд таслалгүй бол огтлох нь цахилгаан хөрөөний тодотгол, зүсэх нь сүүний тодотгол шиг болно.
　　有的次级成分如果越过一个或几个和后面的词不直接相关的词而与其他词相关的话，那么要用逗号。例如：Өчигдөр, таны авчирсан номыг уншив.（昨天我读了从您那儿借的书。） Өчигдөр таны авчирсан номыг уншив.（我读了昨天从您那儿借的书。）Модчин-Хэнтийн салбар уулнаас мод огтлох, цахилгаан хөрөөгөөр банз зүсэх, сүүний заводад хэрэглэх торх хийх зэрэг ажлыг хийж байна.（伐木工在做从肯特山支脉上伐倒树木、用电锯锯成木板、做成奶厂使用的大木桶等工作。）在这里огтлох, зүсэх, хийх等词是ажлыг一词的定语，而如果不用逗号，огтлох将成为цахилгаан хөрөө的定语，зүсэх将成为сүү的定语，等等。
  Нийлмэл өгүүлбэрийн өгүүлэхүүн нь үйлт нэр буюу нэр үгийн аймгийн үг байвал дараах үгийн тодотгол мэт болох учир таслал тавина. Жишээлбэл: Нэгдлийн хонийг би өчигдөр хариулсан, аав өнөөдөр хариулаад сая ирсэн, ижий маргааш хариулна. гэх мэт.
　　复合句的谓语如果是形动词或名词类的词，因为像是后面的词的定语，所以要加逗号。例如：Нэгдлийн хонийг би өчигдөр хариулсан, аав өнөөдөр хариулаад сая ирсэн, ижий маргааш хариулна.（单位的羊我昨天放了，爸爸今天放羊刚回来，妈妈明天放。）等等。
  Өгүүлбэрийн төгс өгүүлэхүүний дараа дэд гишүүн орвол хооронд нь таслал тавина. Жишээлбэл: Би авлаа шүү, энэ номыг чинь гэх мэт.
　　句子的完全谓语后面如果出现次级成分，那么在其间使用逗号。例如：Би авлаа шүү, энэ номыг чинь.（我买啦，这本书。）等等。
  Хандсан үг, оруулсан үг, аялга үгийг өгүүлбэрийн эхэнд бичвэл ард нь, дунд бичвэл хоёр талд нь, эцэст бичвэл өмнө нь таслал тавина. Жишээлбэл: Хөгшин ижий нь, бусдаас сонсоход, охиноо мөрөөдсөөр өвчтэй болох шахаж гэнэ. Охин нь, сээтгэнүүр гайхал, эхдээ нэг ч захидал бичээгүй хоёр жил боллоо. Би ногоотой хоолонд махнаас илүү дуртай, үнэнээ хэлэхэд гэх мэт.
　　呼语、插入语、感叹语写在句首时，在后面加逗号；写在句中时，在两边加逗号；写在句末时，在前面加逗号。例如：Хөгшин ижий нь, бусдаас сонсоход, охиноо мөрөөдсөөр өвчтэй болох шахаж гэнэ.（听别人说，老母亲想女儿想得都快生病了。）Охин нь, сээтгэнүүр гайхал, эхдээ нэг ч захидал бичээгүй хоёр жил боллоо.（女儿——轻浮可恶的女儿——连一封信都没有写给母亲。）Би ногоотой хоолонд махнаас илүү дуртай, үнэнээ хэлэхэд.（说真的，比起肉来我更喜欢素食。）等等。
  Таслалыг сайн бодож оновчтой тавихгүй бол өгүүлбэрийн утгыг тодорхой болгохгүй, харин ч бүрхэг болгож таслал тавьсан тавиагүй хоёр адилхан болно. Жишээлбэл: Дондог ууланд гарч жимс түүж яваад хүйтэн бороонд нэвт норж чичирж байгаа хүүхдийг үзэв гэсэн энэ өгүүлбэрийн нөхцөл үйл үг бүрийн ард таслал тавибал дөрөв таван янзаар ойлгогдох болно. Хэрэв гарч гэдгийн ард таслал тавибал Дондог ууланд гарч яваад хүүхдийг үзсэн ба тэр хүүхэд жимс түүж яваад бороонд нороод чичирч байсан тухай өгүүлжээ. Энэ мэт нэг таслалыг түүж яваад гэдэг үгийн дараа тавихад өөр утгатай болно.
　　如果没有在很好考虑之后合理地使用逗号，就不能使句子的意义清晰，也就是说，使用逗号却让意义模糊，和不用逗号是一样的。例如：“Дондог ууланд гарч жимс түүж яваад хүйтэн бороонд нэвт норж чичирж байгаа хүүхдийг үзэв”这个句子中的每个副动词后面如分别使用逗号，这个句子会被理解成四五种意思。假如在гарч一词后面加逗号，那么这句子说的是，敦德格上山之后，看到一个孩子；这个孩子去摘果子，然后被雨淋了，一直发抖。类似地，把逗号加在түүж яваад之后又会变成别的意思。

Дүрэм 57　规则57
  Цэгтэй таслалыг (;) хэрэглэх нь:
　　分号(;)的使用：
  Таслалтай олон зэрэгцсэн гишүүнийг утгаар нь ангилахын тулд цэгтэй таслал хэрэглэнэ. Жишээлбэл: Ертөнц гэхэд: газар дээрх уул, ус, шороо чулуу; хүн амьтан, мод ургамал, ан гөрөөс цөм орно.
　　为了对用逗号隔开的多个并列词句按意义进行分类，要使用分号。例如：Ертөнц гэхэд: газар дээрх уул, ус, шороо чулуу; хүн амьтан, мод ургамал, ан гөрөөс цөм орно.（世界万物包括：地上的山、水、土壤、岩石，人类、草木和兽类等全部。）
  Өгүүлбэрийн зэрэгцсэн олон гишүүн нь тоо дугаартай боловч бүтэн өгүүлбэр биш байвал эцэст нь цэгтэй таслал тавина.
　　句子的多个并列成分即使排有序号，如果每个成分都不成完整句子的话，其末尾要用分号。
  Жишээлбэл: Орон сууц хөлслөн авагчид нь:
- Төлбөрөө төлөх;
- Орон сууцны ариун цэврийг сахих;
- Засварыг цаг тухайд хийх;
гэх мэт.
　　例如：“住宅房租户要：
－交纳租金；
－保持住宅卫生；
－按时修缮；”
等等。
  Хэлбэрийн хувьд биеэ даасан өгүүлбэрүүд утгын хувьд нягт холбоотой байвал хооронд нь цэгтэй таслал тавина. Жишээлбэл: Манай аргал бороонд их норжээ; нар гараасай; аргал хатаах сан.
　　在形式上犭虫立的几个句子，如果在意义上紧密关联，其间使用分号。例如：Манай аргал бороонд их норжээ; нар гараасай; аргал хатаах сан.（我们的牛粪被雨浇透了；但愿太阳出来；能把牛粪烘干。）

Дүрэм 58　规则58
  Хашилт (< > “ ”):
　　引号(< > “ ”)：
  Шууд хэлсэн х&#1257;ндл&#1257;нгийн &#1199;гийг хашилтад хийнэ. Жишээлбэл: 1846 онд К.марксын хэлсэн нь: “Ажилчин анги ... эвлэлийг бий болгоно.” гэх мэт.
　　直接引用的第三者的话置于引号中。例如：1846 онд К.марксын хэлсэн нь: “Ажилчин анги ... эвлэлийг бий болгоно.”（1846年K. 马克思说：“工人阶级……将组成工会。”）等等。
  Аливаа &#1199;гийг ерийн утгаар биш, онцлон заасан буюу ег&#1257;&#1257;дс&#1257;н утгаар хэрэглэвэл хашилтад хийнэ. Жишээлбэл: М&#1257;н ч “гавшгай” ажилладаг х&#1199;н байна даа гэх мэт. &#1198;&#1199;нд “гавшгай” гэсэн нь чухамдаа гавшгай биш гэсэн санааг илтгэжээ.
　　任何词如果表达的不是一般意义，而是强调或讽刺的意义，那么置于引号中。例如：М&#1257;н ч “гавшгай” ажилладаг х&#1199;н байна даа.（也是经常“麻利”干活的人啊。）等等。这里的“麻利”一词实际上并非表达“麻利”的意思。
  Ном зохиол, сонин сэтг&#1199;&#1199;л, онгоц х&#1257;л&#1257;г, &#1199;йлвэр нэгдэл, албан байгууллага зэргийн болзож оноосон нэрийг их т&#1257;л&#1257;в хашилтад хийнэ.
　　书籍、报刊、船只、企业、机构名等一定条件下的专有名词在多数情况下要置于引号中。
  Тэмдэглэх нь:
　　注意：
- Дээр дурдсан з&#1199;йлийн ерийн нэрийг хашилтг&#1199;й бичнэ.
－上面提到的事物的一般名称在书写时不用引号。
- Зохиолын з&#1199;&#1199;лт ба номын б&#1199;ртгэлд зохиолын нэрийг зохиогчийн нэрийн хойно хашилтг&#1199;й бичнэ.
－著作注释和书目中的著作名写在作者名的后面时不用引号。
- Олонд алдаршсан зарим ном, сонин зэргийн оноосон нэрийг заримдаа хашилтг&#1199;й бичнэ. Жишээлбэл: Монголын Нууц Товчоо, Гэсэрийн тууж гэх мэт.
－广为人知的一些书籍、报纸等的专有名称在书写时有时不用引号。例如：Монголын Нууц Товчоо（《蒙古秘史》）, Гэсэрийн тууж（《格萨尔传》）等等。

Д&#1199;рэм 59　规则59
  Хаалт (( ) [ ]):
　　括号（( ) [ ]）：
  Д&#1199;грэг хаалт, д&#1257;рв&#1257;лжин хаалт гэж хоёр з&#1199;йлийн хаалт хэрэглэнэ. &#1256;г&#1199;&#1199;лбэрийн дотор тайлбар тодорхойлолт нэмэлт ажиглалт зэрэг &#1199;г &#1257;г&#1199;&#1199;лбэрийг хаалт дотор бичнэ. Жишээлбэл: Ангууч програм нь олон газар (аж ахуйн нэгж, п&#1199;&#1199;с компанийн бичиг хэргийн ажилтнууд, оюутнууд зэрэг) хэрэгцээтэй болох нь зайлшг&#1199;й гэх мэт.
　　新蒙文中使用两种括号，即圆括号和方括号。在句子中起解释、说明、补充、旁白等作用的词句写在括号中。例如：Ангууч програм нь олон газар (аж ахуйн нэгж, п&#1199;&#1199;с компанийн бичиг хэргийн ажилтнууд, оюутнууд зэрэг) хэрэгцээтэй болох нь зайлшг&#1199;й.（狩猎节目在很多地方（生产单位、商铺公司的文书职员、大学生等等）都有需求，这是必然的。）等等。
  Илтгэгчийн &#1199;гийг сонсогчид ямраар &#1199;зсэн, яасан тухай тэмдэглэлийг хаалтад хийнэ.
　　对听众对演讲者演讲辞的种种反应的记录置于括号内。
  Д&#1199;грэг хаалтыг &#1257;мн&#1257;х &#1199;гийн тайлбар болгож хэрэглэдэг бол д&#1257;рв&#1257;лжин хаалтыг нэмэлт оруулга &#1199;гэнд хэрэглэнэ. Жишээлбэл: Гадаад хэлийг гэнэт дайрч [хэдхэн хоногийн дотор] сурахад хэц&#1199;&#1199;, харин, тогтмол чармайвал сурахад хялбар гэх мэт.
　　圆括号经常用于括住对前面的词的解释，而方括号用于括住补充语和插入语。例如：Гадаад хэлийг гэнэт дайрч [хэдхэн хоногийн дотор] сурахад хэц&#1199;&#1199;, харин, тогтмол чармайвал сурахад хялбар.（（在短短几天中）突击学外语很困难，但是，坚持不懈地学就容易了。）等等。

Д&#1199;рэм 60　规则60
  Богино зураасыг хэрэглэх (-):
　　连字符（短线）(-)的使用：
  &#1198;гийн хагасыг н&#1257;г&#1257;&#1257; м&#1257;рт шилж&#1199;&#1199;лэхэд м&#1257;рийн эцэст &#1199;лдсэн хагас &#1199;гийн ард богино зураасыг тавина.
　　词的一部分移至下一行时，留在行末的另一部分后面加连字符。
  Олон хэрэглэдэг зарим &#1199;гийг эх адгийн &#1199;сгээр хураахад богино зураас тавина. Жишээлбэл: Доктор д-р, н&#1257;х&#1257;р н-р, 10-р гэх мэт.
　　经常使用的一些词在用首末字母缩写时使用连字符。例如：Доктор д-р, н&#1257;х&#1257;р н-р, 10-р等等。

Д&#1199;рэм 61　规则61
  Урт зураасыг хэрэглэх (—):
　　破折号（长线）（—）的使用：
  &#1256;г&#1199;&#1199;лэгдэх&#1199;&#1199;ний илтгэцийн &#1199;&#1199;ргээр хэрэглэнэ. Жишээлбэл: Багш Дорж—Дулам Зоригт нарт шинэ дуу заав. Говийн тэмээ адуу хонь ямаа —сарлагийг хараад &#1199;ргэдэг юм гэх мэт.
　　起到主语标志的作用。例如：Багш Дорж—Дулам Зоригт нарт шинэ дуу заав.（道尔吉老师教杜拉姆和卓立格图两人唱新歌。）Говийн тэмээ адуу хонь ямаа—сарлагийг хараад &#1199;ргэдэг юм.（戈壁的骆驼、马、绵羊、山羊看到牦牛就惊得逃跑。）等等。
  &#1256;г&#1199;&#1199;лэх&#1199;&#1199;н гиш&#1199;&#1199;н &#1257;г&#1199;&#1199;лбэр илтгэцг&#1199;й байвал урт зураас тавина. Жишээлбэл: Зуны ид халуун цаг—долдугаар сар гарлаа гэх мэт.
　　谓语从句如无标志，使用破折号。例如：Зуны ид халуун цаг—долдугаар сар гарлаа.（夏天酷热的时候——七月要来了。）等等。
注释：这种句子在汉语中并不视为具谓语从句的主从句。上面的翻译中虽然也使用破折号，但其作用是用于提示后面起补充说明主语的同位语。
  Нийлмэл &#1257;г&#1199;&#1199;лбэрийн нэг нь н&#1257;г&#1257;&#1257;гийн шалтгаан &#1199;р дагавар нэмэлт д&#1199;гнэлт чанартай бол хооронд нь урт зураасыг тавьж болно. Жишээлбэл: Уулыг &#1257;нд&#1257;р гэж б&#1199;&#1199; ай—давъя гэвэл давна. Усыг г&#1199;н гэж б&#1199;&#1199; ай—гаталъя гэвэл гатална гэх мэт.
　　复合句中的一个句子如果在另一个句子后起到补充总结因果关系的作用，则在二者之间使用破折号。例如：Уулыг &#1257;нд&#1257;р гэж б&#1199;&#1199; ай—давъя гэвэл давна. Усыг г&#1199;н гэж б&#1199;&#1199; ай—гаталъя гэвэл гатална.（不要怕山高——要翻就翻。不要怕水深——要渡就渡。）等等。
  Цаг, зай, тооны хязгаарыг нэрлэсэн хоёр &#1199;гийн хооронд урт зураас тавина. Жишээлбэл: XV—XX зууны &#1199;е, (15-аас 20-р зууны &#1199;е), Улаанбаатар—Москва х&#1199;рэх зам (Улаанбаатараас Москва х&#1199;рэх зам), 10—20 мянган т&#1257;гр&#1257;г (арав хорин мянган т&#1257;гр&#1257;г) гэх мэт.
　　表明时间、地点、数量界限的两个词之间用破折号。例如：XV—XX зууны &#1199;е（从15世纪到20世纪的时期）, Улаанбаатар—Москва х&#1199;рэх зам（从乌兰巴托到莫斯科的道路）, 10—20 мянган т&#1257;гр&#1257;г（一万到二万图格里克）。

Д&#1199;рэм 62　规则62
  Таслалтай зураасыг хэрэглэх (, —):
　　带逗号的破折号的使用：
  Зараа сохор номин зэрэг шавьж идэгчид; хэрэм минж туулай хулгана зэрэг мэрэгчид; чоно баавгай бар суусар зэрэг араатан; &#1199;хэр хонь ямаа буга гахай зэрэг ац туурайтан; морь илжиг зэрэг бит&#1199;&#1199; туурайтан, —ц&#1257;м с&#1199;&#1199;н тэжээлт амьтан болно.
  刺猬和鼹鼠等是食虫类；松鼠、河狸、兔子、老鼠等是啮齿类；狼、熊、虎、貂等是食肉类；牛、绵羊、山羊、鹿、猪等是偶蹄类；马、驴等是奇蹄类，——它们都是哺乳动物。
注释：汉文在这种情况下用冒号。

Д&#1199;рэм 63　规则63
  З&#1199;йлийн тэмдэг (§):
　　分节号：
  Д&#1199;рэм, заавар, ном зохиолд § гэсэн з&#1199;йлийн тэмдгийг хэрэглэнэ. Жишээлбэл: §65 гэснийг 65-р з&#1199;йл гэж уншина. Эсвэл з&#1199;йл 65 гэж уншиж болно. Манай тохиолдолд № ... гэж тэмдэглэснийг анхаарна уу.
　　在规章、指示、书籍中使用分节号§。例如：§65读成“第65条”，或者也可以读成“条文65”。但请注意使用“№ ...”表示的场合。

Д&#1199;рэм 64　规则64
  Дэс дарааллыг тэмдэглэх нь:
　　序数的表示：
  Аливаа тоочсон з&#1199;йлийн дарааллыг тоогоор буюу цагаан толгойн &#1199;сгээр дугаарлаж бичнэ. Хэд хэдэн давхар дарааллыг тэмдэглэхдээ эхлээд ром тоогоор, т&#1199;&#1199;ний доторх дугаарлалын тоог м&#1257;н цифрээр, цагаан толгойн &#1199;сгийн дарааллаар тус тус дугаарлана.
　　任何被列举的事物的序数在书写时用数字或字母表中的字母编次。如要表示好几层的次序，首先用罗马数字编次，其中的序数再用数字、字母表中的字母顺序各自编次。
  Ром тоог з&#1257;вх&#1257;н дэс дараалал заахад хэрэглэх б&#1257;г&#1257;&#1257;д цэгг&#1199;й бичнэ. Жишээлбэл: XX зуун, V б&#1199;лэг гэх мэт.
　　罗马数字仅用于指示次序，写时不带句点。例如：XX зуун, V б&#1199;лэг等等。
  Дугаар гэсэн &#1199;гний оронд номерын тэмдэг №-ыг хэрэглэж болно. Жишээлбэл: Энэ х&#1199;ний паспорт болбол 1983 онд олгосон №272505 гэсэн номертой болно гэх мэт.
　　可以使用序号符号№代替表次序的词。例如：Энэ х&#1199;ний паспорт болбол 1983 онд олгосон №272505 гэсэн номертой болно（这个人的护照如批准，将是1983年颁发的№272505号）等等。
（全文完）

altun

安达，您有1983年Ц. 达木丁苏伦、Б. 奥苏尔合著的《蒙古文正字法词典》一书有原文 或 汉文翻译版的PDF文件吗？

eyes

Mash ih bayarlalaa!

金仕并

安达，您有1983年Ц. 达木丁苏伦、Б. 奥苏尔合著的《蒙古文正字法词典》一书有原文 或 汉文翻译版的PDF文件吗？
altun 发表于 2010-3-29 20:05

对不起，没有……

蒙古国的图书，有人说内大图书馆有不少，不过我还没去找过。

laosu

好资料，谢谢，我已经保存了！