提要:
1634年,后金将大部分察哈尔人编入八旗,形成了八旗察哈尔。又封林丹汗子额哲为和硕亲王,以其直属部众编旗,设立察哈尔旗,从蒙古文档案记载可知,察哈尔旗是一个外藩扎萨克旗。现存蒙古文察哈尔官员世职敕书进一步证明,察哈尔旗的职官和待遇始终与其他外藩扎萨克旗相同。察哈尔旗的后二任扎萨克阿布鼐和布尔尼父子作为蒙古大汗后裔,不甘于屈从清朝的统治,导致了察哈尔旗的覆灭。
关键词:清代 蒙古 察哈尔 扎萨克旗 额哲布尔尼
A Study on Čaqar jasaγ banner in Qing Dynasty
Dalizhabu
Abstract:
The rulers of late Jin put most of the Čaqar tribe into the Eight banners form 1634, and the Eight banners Čaqar took shape.They also conferred the title of prince (hošoi cin wang) on Eje, the son of Lingdan Qaγan, and created the Čaqar banner composed of people under the direct commanded of Eje, according to Monglian documents, the Čaqar banner was frontier province Jasaγ banner. Accoding to existing Mongolian warrants bestowed on Čaqarofficers, by the emperor, the rank and political treatment of the Čaqar officials were similar to those of other frontier province Jasaγ banners. Later two Jasaγ of Čaqar princes Burni, Abunai, saw themselves as the descendants of Mongol qaγan. Their ueluctance to submit to Manchu rule finally led to the rescinding of the Čaqar banner.
Key word: Qing dynasty Monggol Čaqar Jasaγ banner Eje Burni
明朝末年,察哈尔部林丹汗以蒙古各部宗主的身份,操纵漠南蒙古政局,与明朝和后金形成鼎足之势。后金天聪汗(皇太极)为统一漠南蒙古,利用蒙古内部矛盾,数次组织归附蒙古各部军队一起出征察哈尔,迫使林丹汗率部西避青海,天聪八年(1634年)病死于途中。林丹汗死后察哈尔部溃散,大部分官员率领属众归附后金,后金授予职爵,以其部属编设佐领,隶于八旗,形成了八旗察哈尔。[1]仍有一部分官员拥林丹汗子额哲(号额尔克孔果尔)驻牧黄河河套,不肯来归。[2]天聪九年,后金派遣多尔衮等四贝勒率兵往收额哲,额哲与其母苏泰太后被迫率属下一千余户投降。[3]后金“即其部编旗,”安置于义州(今义县)边外驻牧。康熙十四年,察哈尔布尔尼亲王叛乱被镇压后,该旗被削。[4]
清代史籍对察哈尔旗记载既少,又含糊不清,因此至今对该旗是外藩扎萨克旗还是内属旗难以定论。[5]最近中国第一历史档案馆、内蒙古自治区档案馆、内蒙古大学蒙古学研究中心编辑出版了《清内秘书院蒙古文档案汇编》一书,[6]收录了五十多份察哈尔旗及八旗察哈尔官员的世职敕书副本。这些敕书不仅弥补了史籍记载的缺失,也使我们得以甄别汉文史籍中模糊难辨的记载,对研究察哈尔旗有重要价值。本文拟利用这些资料,对察哈尔旗的性质以及该旗的兴衰始末作进一步考察。
一
察哈尔旗是内属旗还是扎萨克旗?有两条重要的判断标准,即额哲是否为扎萨克(执政),其部众隶于八旗还是独自为旗。崇德元年(1636年)四月,额哲受封和硕亲王,他是否有扎萨克衔呢?清初史籍一般只记外藩蒙古王公的爵位,不记其扎萨克衔,所以,在史籍中很难找到现成答案。在蒙古文档案中保留了康熙十四年清圣祖所颁《以平定布尔尼叛乱宣谕外藩蒙古各旗诏》,其中一段内容记载如下:
Quwangdai yin jarlig:
gadagatu aimag-un wang noyad qušigun-u tayiji güng tayiji tabunong-ud-dur bagulgaba: Čaqar ulus ebderejü busaragsan (bosanigsan) čag-dur ebüge bogda taisung quwangdai čerig ilegejü ejei-ten-i čuglagulju abču irebe: kedüi ebderegsen ulus-un ür-e böged küčün öggügsen ügei bolbasu-bar olji bolgagsan ügei gaiqamšig-tu qair-a-dur kürtegül-ün ulus-un güngjü-yi ögčü jasag-un čin wang bolgan ergüged jasag barigul-un olan wang-ud-ača erkilegülbe: albatu ulus-i salgagsan ügei, ijagur-un yosogar ejelegüljü čola jerge-ber aqu türügü-yi olgagulba (olgulba).
ejei önggeregsen-ü qoin-a degü abunai-yi-inü mön kü ulus-un efü bolgagad jasag-un čin wang-i jalgamjilagulba: qoin-a abunai yeke yala ologsan-dur gadagadu aimag-un jasag-un wang noyad qušigun-u tayiji güng tayiji-nar čigulgan čigulju šigüged abunai-yin kigsen yal-a anu kündü yeke alabasu joqimu gemen ailadqagsan-dur: bi ebüge bogda taisung quwangdai ečige bogda šišü Quwangdai-yin jerge-eče tasurqay-a (tasurquiy-a) qairalan tejigegsen-i sedgejü agučilan alaqu-yi inü uqurugad abunai-yin gagča bey-e-yi inü qoriju köbegün burnai-dur basa čin wang-i jalgamjilagul-un öber-ün albatu-yi inü ijagur-un yosogar ejilegülbe: ebderegsen ulus-un ür-e-yi ene metü čeriglejü abču ireged ulus-un güngjü-yi ögčü üy-e-yin üy-e-dür čin wang bolgan ergüjü erkin bolgagad saijiragulqu-yin tuil-dur kürgegsen anu erten-eče inagši čöken boi y-a. [7]
译为汉文:
“皇帝圣旨:敕谕外藩蒙古王、贝勒、贝子、公、台吉、塔布囊等。察哈尔国覆亡溃散之际,我祖博格达太宗皇帝,[8]遣兵收集额哲等来。额哲虽为亡国之裔,未曾效力,仍不没入旗下为奴,使获殊恩,嫁固伦公主,封和硕亲王,爵秩最尊,位冠于扎萨克诸王之上,又不令其属民分离,仍旧管领。
额哲死后,以其弟阿布鼐仍为固伦额驸,袭和硕亲王。后阿布鼐获大罪,外藩扎萨克王、贝勒、贝子、公、台吉等聚会审议,众议阿布鼐之罪重大,应斩。朕思吾祖博格达太宗皇帝及朕父博格达世祖皇帝等历代抚养之恩,宽宥免死,只拘阿布鼐自身一人,令其子布尔尼袭亲王爵,仍管领其属民。出征俘获亡国苗裔,若此嫁固伦公主,世世封亲王,尊贵至极,古所希有”。
“和硕亲王”[9]诏书蒙古文对应词是jasag-un čin wang,直译为“扎萨克亲王”。据康熙六年增订《蒙古律书》记载,承袭额哲和硕亲王爵位的阿布鼐是扎萨克,[10]所以,额哲亦应是扎萨克。诏文中所谓没有把额哲“没入旗下为奴”,仍旧管领其属民,即没有把额哲及其属民编入八旗,仍独自为旗之意。崇德年间外藩蒙古朝贺,额哲确实居于右翼之首,位冠扎萨克诸王之上。[11]阿布鼐获罪之后,由外藩扎萨克王公和理藩院拟议其罪,也说明察哈尔旗是外藩扎萨克旗。
二
《清内秘书院蒙古文档案汇编》所收察哈尔旗官员世职敕书,也为确定察哈尔旗性质提供了确凿的史料依据。《清世祖实录》顺治九年(1652年)十一月记载:
“以军功授外藩蒙古固山额真巴朱泰、阿布泰、都尔东、达尔式、达穆为拜他喇布勒哈番。固山额真噶尔图、那木?、布尔特黑、布达尔、巴颜岱、噶尔玛什希布、博第、耨德、吴喇泰、巴特玛达尔汉、琐诺木卫寨桑、布内、班第,梅勒章京额图、拜赛、摆达尔、布尔噶图、叶伯舒、苏海、达汉、特木德、色冷伊尔登、巴达礼、阿玉锡、哈巴、诺木齐、甲喇章京吴赖、巴图、布都麻尔、邦噶特、马尼、孔科岱、巴布为拖沙喇哈番。”[12]
这个简略的名单,给我们提供的信息量很少。而《清内秘书院蒙古文档案汇编》收录了以上大多数人的世职敕书副本,使我们得以了解他们的旗籍和主要事迹。他们分别是科尔沁、扎赉特、郭尔罗斯、土默特喀喇沁、巴林、察哈尔、四子部、翁牛特、乌喇特、杜尔伯特等十八个旗的官员。其中有察哈尔固伦额驸和硕亲王旗下的三位官员,即固山额真琐诺木卫寨桑(sonom üi jaisang)、梅勒章京色冷伊尔登(sereng yeldeng)、梅勒章京巴达礼(badari)。[13]他们都是天聪九年五月随额哲来降的察哈尔大臣,《旧满洲档》记载:
erke konggoroi emgi dahaha ambasa: ecige guyusi: tomsang guyusi: ecige lam-a: darhan lam-a: amcut lam-a: joriktu gelung: okcotba ombu: jürcengge darhan noyan: ebugei jaisang: budui tüküreng noyan: bayashū darhan tabunong: dalai honjin: butai agalhū sonom üi jaisang: esen secen: erke cühehür, ajitu taisi, boro küluk: batma turagal: jatang ilduci: sulang cerbi: bimbu jaisang: tügureng dayun: üshü budumal: tuba taisi: baihū jaisang: sereng yeldeng: kitat sigejin: eyetu jaisang: cuyang jaisang: bübu dayaci: sereng güying: samaqtan güying: kamu üi darhan: tarm-a taiji: bayahai tabunong: tunggan jaisang: nangnuk taiji: üljeitu güying: batm-a secen: daluci noyan: abaitai taiji: sadai jaisang: ajintai darhan jaisang: cooko kingli: batm-a jaisang: gümu hiy-a taiji: ubasi sulang: sindasun güying: bügere jaisang: kūtuk darhan: nomogan darhan: jasak güyeng: sida budumal: coshi jasagūl: sonom jasagūl: ocir jasagūl: hairai jasagūl: badari jasagūl: bolda jasagūl: bayantu jaisang: tuba taiji: dorji bingtu: tülen cidahū: jantai jaisang: ongnoho jaisang: sulang tabunong: boroltai kasq-a: (ere geren ambasa) uheri minggan boigon (i irgen ) yoni dahaha:[14]
[ 本帖最后由 小傲 于 2006-7-14 05:17 编辑 ] |